یعنی چه
این ضربالمثل به این معناست که شتابزدگی در کارها بدون تدبیر و اندیشه، انسان را به گمراهی و اشتباه میاندازد؛ زیرا تصمیمات عجولانه معمولاً برخاسته از عدم تمرکز است که در فرهنگ اسلامی به شیطان نسبت داده میشود.
تلفظ
تلفظ عامیانه و روان این عبارت به صورت «عَجَلِه کارِ شَیْطانه» (ajale kāre sheytāne) است که در زبان معیّار و رسمی به صورت «عجله کارِ شیطان است» خوانده میشود.
در جدول
این عبارت دقیقاً از ۱۳ حرف (بدون احتساب فاصلهها) تشکیل شده است و معمولاً در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ ضربالمثلی با مفهوم نکوهش شتابزدگی آورده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی نزدیکترین معادل مفهومی که به زیانهای شتابزدگی اشاره دارد، ضربالمثل معروف Haste makes waste است.
به عربی
ریشه اصلی این ضربالمثل در زبان فارسی، از همین حدیث نبوی و شریف در زبان عربی اقتباس شده است.
به ترکی
در فرهنگ و زبان ترکی نیز دقیقاً با همان مضموم و ساختار فرهنگی ایرانی، عجله را مایه ورود شیطان به کار میدانند.
به فارسی
معادلهای اصیل و عبارات هممعنی این ضربالمثل در زبان و ادبیات فارسی شامل مواردی چون «عجله مایه پشیمانی است»، «شتاب و بدی دو برادرند» و عبارت معروف «گر صبر کنی ز غوره حلوا سازی» در ستایش نقطه مقابل آن یعنی صبر است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات ایرانی، واژه «عجله» نماد خامی و تصمیمات ناپخته است. در این تعبیر، شیطان مظهر وسوسه برای سرعت بخشیدنِ بیمورد به امور و از بین بردن تمرکز عقلانی انسان به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل عجله کار شیطانه
ضربالمثل «عجله کار شیطانه» یکی از کلیدیترین و کاربردیترین تعابیر در فرهنگ، اخلاق و ادبیات عامه ایران است. ریشه این عبارت به احادیث اسلامی و سخن معروف پیامبر اکرم (ص) بازمیگردد که شتابزدگی را به شیطان و درنگِ توأم با آرامش را به خداوند رحمان نسبت دادهاند. این مفهوم به مرور زمان لباسی از زبان عامیانه به خود گرفته و به یک ضربالمثل ماندگار تبدیل شده است.
این عبارت در پهنه وسیعی از فرهنگهای همسایه مانند عربی و ترکی و حتی در زبانهای غربی مانند انگلیسی (با عبارت Haste makes waste) معادلهای دقیقی دارد که نشاندهنده یک تجربه زیسته و عقلانی مشترک در میان تمام انسانهاست. پیام اصلی این ضربالمثل، دعوت به صبر، تأمل و دوراندیشی در مواجهه با امور زندگی است.
اگرچه خود این جمله به طور مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است، اما ریشه واژگانی آن (ع ج ل) و نکوهش خصلت شتابزدگی انسان در آیاتی از سورههای اسراء و انبیاء به صراحت بیان شده است. این ضربالمثل به ما یادآور میشود که خروجی تصمیمات عجولانه معمولاً چیزی جز خطا، تباهی سرمایه و پشیمانی نخواهد بود.