یعنی چه
اصطلاحی فقهی و حقوقی است به معنای دورتر یا طولانیتر از میان دو موعد مقرر. در قانون مدنی و فقه اسلامی، این قاعده برای تعیین مدت عده زن بارداری که همسرش فوت کرده به کار میرود؛ به این صورت که میان دو موعدِ «چهار ماه و ده روز» و «زمان زایمان»، هر کدام که طولانیتر باشد و دیرتر فرا برسد، به عنوان مدت عده لحاظ میشود.
تلفظ
تلفظ این ترکیب عربی به صورت [اَب عَدُل اَ جَ لَین] است.
به انگلیسی
در متون حقوقی و فقهی انگلیسی برای انتقال مفهوم این قاعده از عباراتی استفاده میشود که به دورتر بودن یا طولانیتر بودن یکی از دو بازه زمانی اشاره دارد.
به عربی
این اصطلاح خود ریشه در فقه عربی دارد و به همین صورت یا با عبارت آخر الأجلین در متون دینی استعمال میشود.
به فارسی
در برگردان فارسی حقوقی به آن «انتخاب مدت طولانیتر عده» یا «دورترین زمان از میان دو موعد مقرر» میگویند که نشاندهنده ترجیح بازه زمانی طولانیتر برای حفظ حقوق شرعی است.
در قرآن
خودِ عبارت «ابعد الاجلین» به صورت مستقیم در قرآن کریم ذکر نشده است؛ بلکه این قاعده حاصل تلفیق و جمع میان دو آیه است: آیه ۲۳۴ سوره بقره که عده وفات را چهار ماه و ده روز تعیین میکند، و آیه ۴ سوره طلاق که عده زنان باردار را تا زمان وضع حمل میداند. فقها برای رعایت هر دو حکم، قاعده ابعد الاجلین را استخراج کردهاند.
نماد چیست
این اصطلاح نمادی از احتیاط در احکام شرعی و تقدم قانون مراقبتی بر سرعت در رفع تکالیف است. این قاعده به منظور اطمینان کامل از وضعیت بارداری، حفظ حقوق جنین و تکریم پیوند زناشویی گذشته وضع شده است.
جمعبندی و توضیح کامل ابعد الاجلین
اصطلاح فقهی و حقوقی «ابعد الاجلین» (به معنی دورترینِ دو موعد) یک قاعده مهم برای تعیین مدت عده زن باردار در صورت فوت همسر است. بر اساس ماده ۱۱۵۴ قانون مدنی، این دسته از زنان باید میان دو مدتِ «چهار ماه و ده روز» و «زمان وضع حمل»، هر کدام را که طولانیتر است و دیرتر به پایان میرسد، مبنای پایان عده خود قرار دهند.
برای درک بهتر، اگر زنی در ماههای ابتدایی بارداری باشد و همسرش فوت کند، طبیعتاً زمان زایمان او (مثلاً ۷ ماه بعد) طولانیتر از ۴ ماه و ۱۰ روز است؛ پس عده او تا زمان زایمان خواهد بود. در مقابل، اگر زنی در روزهای پایانی بارداری باشد و دو روز پس از فوت شوهر وضع حمل کند، نمیتواند بلافاصله ازدواج کند، زیرا در این حالت موعد ۴ ماه و ۱۰ روز طولانیتر است و باید آن را تمام کند.
این قاعده ارجحیت دادن به زمان بیشتر، ریشه در ترکیب آیات سورههای بقره و طلاق دارد و نمادی از احتیاط شرعی برای جلوگیری از اختلاط میاه و انساب و صیانت از حقوق فرزند آینده است.