یعنی چه
تبرا و تولی (تولی و تبری) دو اصل مهم از فروع دین در مذهب تشیع هستند. تولی به معنای دوست داشتن، پیروی کردن و پذیرش سرپرستی و رهبری خدا، پیامبر و اهل بیت است. تبری در مقابل آن، به معنای دوری گزیدن، بیزاری جستن و دشمنی با دشمنان خدا و اهل باطل است. این دو مفهوم متمم یکدیگر در مسیر کمال دینی محسوب میشوند.
تلفظ
این واژهها در اصل عربی به صورت «تَوَلّی» (Tawallī) و «تَبَرُّء» (Tabarru') تلفظ میشوند، اما در زبان و ادبیات فارسی به صورت عامیانه و رایج «تَبَرّا و تَوَلّا» یا «تَوَلّی و تَبَرّی» خوانده میشوند.
به انگلیسی
در متون انگلیسی اصطلاح تولی بیشتر با مفاهیمی چون allegiance (وفاداری) یا loving for the sake of God ترجمه میشود و تبری با واژگانی نظیر disavowal (انکار/بیزاری) یا dissociation (جداییطلبی) معادلسازی میگردد.
به عربی
این دو واژه ریشه خالص عربی دارند؛ تولی از ریشه «و-ل-ی» به معنی نزدیکی و سرپرستی، و تبری از ریشه «ب-ر-أ» به معنی پاک شدن و دوری جستن است.
به فارسی
برگردان دقیق فارسی این ترکیب کنایه از «دوستی و دشمنی صرفاً برای خدا» است. مترادفات فارسی آن شامل ولایتپذیری، مهرورزی به نیکان، برائت، بیزاریجویی و دوری از ستمکاران میشود.
در قرآن
این دو واژه به صورت این هیئت ترکیبی اسمی در قرآن نیامدهاند، اما مشتقات فعلی و اسمی آنها بسیار پرکاربرد است؛ مانند اعلام برائت حضرت ابراهیم از بتپرستان در آیه ۴ سوره ممتحنه (إِنَّا بُرَآءُ مِنْکُمْ) و آغاز سوره توبه (بَرَاءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ).
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی، تبرا و تولی نماد توازن میان جاذبه و دافعه در روح یک مسلمان است. در مناسک تشیع، نماد عملی تولی در عبارات زیارتنامهها مانند «إِنّی سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَکُمْ» (با دوستان شما دوستم) و نماد تبری در قالب لعن بر ستمکاران تاریخ مانند «حَرْبٌ لِمَنْ حارَبَکُمْ» متجلی میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تبرا و تولی
دو مفهوم «تولی» و «تبری» از ارکان عملی و فروع دین در مذهب تشیع به شمار میروند که نمایانگر جهتگیری عاطفی، قلبی و موضعگیری سیاسی-اجتماعی یک مسلمان در برابر جبهه حق و باطل است. تولی به معنای پذیرش رهبری، محبت و دوستی با اولیای الهی و در رأس آنها پیامبر اسلام و اهل بیت عصمت و طهارت است؛ در حالی که تبری، لزوم بیزاری، دوری گزیدن و مرزبندی صریح با دشمنان خدا، ظالمان و رهبران ضلالت را گوشزد میکند.
این دو اصل در حقیقت دو روی یک سکه و به منزله سیستم جذب و دفع در ارگانیسم ایمان هستند. در اندیشه اسلامی، محال است که انسان به حقیقت ایمان دست یابد مگر آنکه همانطور که قلب خود را تجلیگاه محبت به پاکان میکند، از بدیها و ستمگران نیز پاک و بیزار سازد. در روایات معصومین، از این حقیقت با عنوان «حب فی الله و بغض فی الله» (دوستی برای خدا و دشمنی برای خدا) یاد شده و آن را محکمترین دستگیره ایمان نامیدهاند.