یعنی چه
کمچه در کاربرد رایج امروز، ابزاری فلزی و پهن با دستهای چوبی یا پلاستیکی است که بناها برای برداشتن، پهن کردن و صاف کردن ملات (سیمان و گچ) از آن استفاده میکنند. در زبان کهن و متون قدیمی فارسی، این واژه به معنای کفگیر کوچک، ملاقه یا قاشق بزرگ برای کشیدن غذا نیز به کار میرفته است. همچنین در برخی منابع لغوی به عنوان معادل ملخ (جراد) ضبط شده است.
ریشه
این واژه اصالت ایرانی دارد و ریشه آن به زبانهای ایران باستان و پهلوی بازمیگردد. کمچه در واقع شکل مصغر کلمه «کَمْج» یا «چمچ» است که با پیوستن پسوند تصغیر «ـه» به شکل کمچه (به معنای قاشق یا ملاقه کوچک) درآمده و بعدها در صنف بنایی تغییر کاربرد یافته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی معیار با فتح حرف اول (ک)، سکون حرف دوم (م) و سکون حرف سوم (چ) به صورت [کَمْچِه] است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه کمچه به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «ابزار بنایی»، «کفگیر چوبی» یا «ملاقه» کاربرد دارد و یک واژه ۴ حرفی است.
به انگلیسی
بسته به زمینه کاربرد، در بنایی از واژه Trowel و در آشپزی قدیمی از واژههای Ladle یا Scoop استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به ابزار بنایی مِلجَقة یا مسطرین میگویند و معادل ملاقه آشپزی آن مِغرفة است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای ابزار سیمانکاری واژه Mala و برای ملاقه و کفگیر واژه Kepçe استفاده میشود.
به فارسی
مترادفهای فارسی این واژه در سازه و معماری «ماله» است و در کاربرد سنتی و خانگی با واژههایی چون «چمچه»، «کفگیر» و «ملاقه کوچیک» همپوشانی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل کمچه
واژه «کمچه» از کلمات اصیل و کهن زبان فارسی است که ریشه در زبان پهلوی دارد. این کلمه در طول تاریخ دچار تحول معنایی جالبی شده است؛ به طوری که در متون ادبی و لغتنامههای قدیمی (مانند دهخدا) بیشتر به معنای ملاقه کوچک، قاشق بزرگ یا حتی نوعی ملخ به کار میرفته، اما در فارسی معیار امروز کاربرد خانگی خود را از دست داده و به یک اصطلاح تخصصی در صنوف ساختوساز و بنایی تبدیل شده است.
امروزه وقتی صحبت از کمچه میشود، ذهن کاربر مستقیماً به سمت ابزار فلزی پهنی میرود که بناها برای کار با سیمان، گچ و چیدن دیوار از آن بهره میبرند. در فرهنگ عامه و ادبیات کنایی نیز این واژه نمادی از کارگری، ساختوساز، سازندگی و آبادانی به شمار میرود و اصطلاح «کمچه زدن» در مواردی به معنای سهم برداشتن یا مداخله در کاری استفاده میشود.