یعنی چه
«مالک دوزخ» در متون اسلامی و ادبیات فارسی به فرشتهٔ نگهبان و دوزخبان جهنم اشاره دارد؛ یعنی فرشتهای که مأمور اداره، نظارت و نگهبانی دوزخ و عذاب آن است.
تلفظ
این ترکیب از واژهٔ عربی «مَالِك» با کسرِ لام و واژهٔ فارسی «دوزَخ» با ضمهٔ دال و فتح زاء تشکیل شده است.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ این پرسش خودِ عبارت «مالک دوزخ» (۸ حرف) است. واژههای مترادفی چون دوزخبان یا خازن جهنم نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و ترجمههای قرآنی، از این واژه با عناوین Keeper of Hell یا Guardian of Hell یاد میشود.
در قرآن
این نام صراحتاً در آیه ۷۷ سورهٔ مبارکهٔ زخرف آمده است؛ آنجا که دوزخیانِ ناامید او را فریاد میزنند تا از خدا بخواهد جانشان را بگیرد: «وَنَادَوْا يَا مَالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنَا رَبُّكَ قَالَ إِنَّكُمْ مَاكِثُونَ» (و فریاد میکشند: ای مالک! پروردگارت ما را بمیراند؛ او در پاسخ میگوید: شما ماندگار خواهید بود).
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ عامه، مالک دوزخ نماد «خشم شديد، ترشرویی و غضب» است؛ چرا که طبق روایات، او از زمان مأموریتش در جهنم هرگز نخندیده است. در اصطلاحات کنایی فارسی نیز فردِ بسیار خشمگین یا کسی که سر و رویِ دودزده و سیاه دارد را به مالک دوزخ تشبیه میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل مالک دوزخ
عبارت «مالک دوزخ» در فرهنگ و ادبیات اسلامی به فرشتهٔ مقربی اشاره دارد که مأموریت خطیر نگهبانی و تدبیر امور جهنم و عذاب گناهکاران به او واگذار شده است. این واژه از ترکیب کلمه عربی مالک (به معنی صاحب اختیار و مدیر) و واژه فارسی دوزخ پدید آمده و در قرآن کریم نیز به عنوان مخاطبِ دوزخیان از او نام برده شده است.
در متون تفسیری و روایی، مالک دوزخ موجودی باابهت، جدی و سازشناپذیر توصیف شده که بر فرشتگان عذاب (زبانیه) فرمانروایی میکند. این ویژگیها سبب شده تا در ادبیات فارسی، نام او به کنایهای برای افراد بسیار خشمگین، عبوس، ترشرو و اصطلاحاً سرسخت تبدیل شود.