یعنی چه
واژه عربی الخرصة (به صورت خُرْصَة یا خَرْصَة) در لغتنامههای معتبر معانی متعددی دارد؛ از جمله به طعام و غذای ویژهای که برای زن پس از زایمان (نُفَساء) تهیه میشود، اشاره دارد. همچنین به معنای رخصت، سهم، اجازه و یا جرعه و شربتی از آب نیز به کار میرود. علاوه بر این، الخرصة نام یکی از عشایر بزرگ قبیله شمر در عراق و شبهجزیره عربستان است.
تلفظ
این واژه در زبان عربی بسته به معنای مورد نظر به صورت الخُرْصَة (با ضمه خ) یا الخَرْصَة (با فتحه خ) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه الخرصة به عنوان پاسخ شش حرفی برای طراحانی که کلمات کهن و دقیق عربی را مد نظر دارند، در معنای غذای زن زائو یا رخصت و اجازه کاربرد دارد.
به عربی
در لغتنامههای عربی مانند لسانالعرب و تاجالعروس، این واژه دقیقاً با عبارتهای طعام النفساء و الرخصة تفسیر شده است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل «غذای پس از زایمان»، «رخصت و اجازه» و «جرعه آب» است که در متون کهن به عنوان وامواژه یا در ترجمه متون عربی دیده میشود.
در قرآن
عین واژه «الخرصة» در قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، همخانوادههای آن از ریشه (خ ر ص) که به معنای حدس، تخمین و دروغبافی بر اساس گمان است، در آیاتی مانند «قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ» (ذاریات/۱۰) و «إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ» (زخرف/۲۰) به کار رفتهاند.
جمعبندی و توضیح کامل الخرصة
واژه عربی «الخرصة» یک اسم مستقل از ریشه ثلاثی (خ ر ص) است که علیرغم معنای اصلی ریشه (تخمین و حدس زدن)، در این قالب خاص معنایی کاملاً متفاوت یافته است. مهمترین کاربرد لغوی آن در سنتهای قدیمی، اشاره به طعام و خوراک مقوی و ویژهای است که برای احیای توان و تکریم زن زائو پس از وضع حمل آماده میکردند.
این واژه علاوه بر جنبه اطعام، در عباراتی نظیر «أعطنی خرصتی» به معنای دریافت سهم، رخصت و اجازه نیز به کار میرود و در جغرافیا و تاریخ عرب، نام یکی از تیرههای مشهور عشایری است. در ادبیات قرآنی خود کلمه جایگاهی ندارد اما مشتقات دیگر ریشهاش مفهوم نکوهش حدس بیاساس را افاده میکنند.