خویش خانه یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل خویش خانه

واژه «خویش‌خانه» یک ترکیب اسمی کهن در زبان فارسی است که از دو واژه ریشه‌دار «خویش» (برگرفته از پارسی میانه xwēš به معنی خود) و «خانه» (برگرفته از xānag به معنی مسکن) ساخته شده است. این واژه اگرچه در فرهنگ‌های لغت متاخر و زبان گفتاری امروز به عنوان یک مدخل مستقل و رایج کاربرد چشمگیری ندارد، اما در متون نظم و نثر کلاسیک فارسی نظیر شاهنامه و تاریخ بیهقی به چشم می‌خورد.

از نظر معنایی، خویش‌خانه افزون بر دلالت بر خانه شخصی و ملک فردی، در گذشته به معنای خلوت‌خانه، حریم خصوصی خانواده یا بخش اندرونی و حرم‌سرا نیز به کار می‌رفته است. در ادبیات عرفانی نیز این واژه گاه به صورت نمادین به درون، قلب یا روح انسان تشبیه شده است؛ مکانی که باید از دلبستگی‌های بیرونی پاک شود تا تجلی‌گاه حقیقت گردد.