یعنی چه
چشمزخم به باور عامیانهای گفته میشود که طبق آن، نگاهِ همراه با حسادت، تنگنظری یا حتی تحسین شدید و متعجب میتواند باعث آسیب، بیماری، گزند یا بدشانسی برای شخص یا دارایی مورد توجه شود. این اصطلاح یک واژه معمولی و کلاسیک در فرهنگ ایرانی و خاورمیانه است که به مفهوم آسیب از طریق نیروی مخرب نگاه اشاره دارد.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت «چَشمْ زَخْم» تلفظ میشود که ترکیبی از دو واژهٔ پهلوی چَشم (čashm) و زَخْم (zaxm) به معنی ضربه یا جراحت است.
در جدول
پاسخ دقیق برای این کلمه در جدول، خود واژه «چشم زخم» با ۶ حرف است. از دیگر کلمات مشابه در طراحهای جدول میتوان به چشمشور یا نظرزدگی اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این مفهوم و باور خرافی از اصطلاح Evil eye استفاده میشود.
به عربی
در فرهنگ و زبان عربی از واژههای العین، حسد و یا نَظْرَة برای این مفهوم استفاده میگردد.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی واژه Nazar و اصطلاح Nazar değmesi (به معنی چشم خوردن) کاربرد دارد.
نماد چیست
رایجترین نماد مادی آن «نَظَر بونجوغو» یا همان سنگ نظر (مهرههای شیشهای آبیرنگ با طرحی شبیه به چشم) است که در فرهنگهای مدیترانهای، ترکی و ایرانی برای دفع انرژیهای منفی استفاده میشود. همچنین در فرهنگ ایرانی، دود کردن گیاه اسفند (اسپند) و بیان ذکرهایی مانند «ماشاءالله» از دیگر نمادها و رفتارهای محافظتی مرتبط با آن به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل چشم زخم
واژهٔ «چشمزخم» یکی از اصطلاحات کهن و باورهای رایج در فرهنگ ایران، خاورمیانه و مناطق مدیترانهای است. این واژه از ترکیب دو کلمهٔ فارسی «چشم» و «زخم» به معنای آسیب دیدن از طریق نگاه شکل گرفته است. بر اساس این باور عامیانه، انرژی و نگاهِ همراه با حسادت، تنگنظری یا حتی تحسین بیش از حد جلبتوجهکننده، میتواند به فرد، حیوان یا مال و اموال آسیب و بدبیاری برساند.
در فرهنگ اسلامی گرچه واژهٔ چشمزخم به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده است، اما مفسران آیاتی نظیر آیه ۵۱ سوره قلم (آیه وان یکاد) و توصیههای حضرت یعقوب در سوره یوسف را به این موضوع مرتبط میدانند. برای دفع این آسیب احتمالی در فرهنگ عامه، نمادهایی مانند خرمهره، مهرههای آبیرنگ به شکل چشم (سنگ نظر)، نماد خمسه و رفتارهایی مانند دود کردن اسفند کاربرد گستردهای یافته است.