یعنی چه
این عبارت یک ترکیب عنوانی و تاریخی است و به مقام وزیر، نخستوزیر یا دبیر ارشد دربار سلطان حسین بایقرا (آخرین پادشاه قدرتمند تیموری در هرات، قرن ۹-۱۰ قمری) اشاره دارد. مشهورترین و اثرگذارترین شخصیتی که این عنوان را یدک میکشید، امیر علیشیر نوایی (شاعر، عارف و سیاستمدار برجسته) بود. همچنین شخص دیگری به نام مجدالدین محمد خوافی نیز مدتی در دربار او به این مقام رسید.
تلفظ
تلفظ این ترکیب تاریخی به صورت «وَزیرِ سُلطان حُسِین با یْ قَ را» است. واژه بایقرا ریشه ترکی-مغولی دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این عبارت ۱۹ حرفی خودِ «وزیر سلطان حسین بایقرا» است. اگر منظور مصداق بارز و نام وزیر باشد، معمولاً پاسخ «امیر علیشیر نوایی» یا «علیشیر نوایی» خواهد بود.
به انگلیسی
در زبانهای دیگر این عنوان تاریخی به صورت دقیق ترجمه میشود. در زبان عربی به صورت «وزیر السلطان حسین بایقرا» و در ترکی به صورت «Sultan Hüseyin Baykara'nın Veziri» نگاشته میشود.
در قرآن
خود این ترکیب خاصِ تاریخی در قرآن وجود ندارد؛ اما واژه «وزیر» به معنای عام کلمه یعنی «یار، دستیار و باربردار» در قرآن آمده است؛ مانند آیه ۲۹ سوره طه که حضرت موسی (ع) از خداوند درخواست میکند: «وَاجْعَلْ لِی وَزِیرًا مِنْ أَهْلِی» (و برای من دستیاری از خاندانم قرار ده).
نماد چیست
این عنوان به ویژه با ارجاع به شخصیت امیر علیشیر نوایی، در تاریخ و فرهنگ ایران نماد خیرخواهی، آبادگری، تسلط بر دو زبان فارسی و ترکی (ذواللسانین) و حمایت بیدریغ از هنرمندان و دانشمندانی چون کمالالدین بهزاد و عبدالرحمان جامی است.
جمعبندی و توضیح کامل وزیر سلطان حسین بایقرا
عبارت «وزیر سلطان حسین بایقرا» یک واژه مستقل لغوی نیست، بلکه یک ترکیب وصفی-اضافی و عنوانی تاریخی است که به مقام صدارت عظمای دربار پادشاهی تیموریان در هرات اشاره دارد. این عنوان بیش از هر چیز یادآور دوران شکوفایی فرهنگی، ادبی و هنری در خراسان بزرگ قرن نهم و دهم هجری است.
مصداق عینی و اصلی این عنوان تاریخی، امیر علیشیر نوایی است که با تدبیر و دانش خود، دربار هرات را به مرکز تجمع بزرگترین هنرمندان، خطاطان و شاعران عصر تبدیل کرد. از همین رو، این اصطلاح در متون تاریخی و ادبی دلالت بر دیوانسالاری قدرتمند و حمایت از علم و ادب دارد.