یعنی چه
کشکول شیخ بهایی یکی از نامدارترین آثار بهاءالدین محمد عاملی (شیخ بهایی) است که به زبانهای عربی و فارسی نگاشته شده است. این اثر در واقع یک جُنگ ادبی و علمی محسوب میشود که بدون نظم یا دستهبندی خاصی، حاوی مطالب گوناگونی اعم از تفسیر قرآن، احادیث، اشعار، حکایتها، پندهای اخلاقی و مباحث ریاضی و هندسه است. به دلیل همین تنوع فراوان، نام آن را کشکول گذاشتهاند.
تلفظ
واژه کشکول از دو بخش «کَش» (از مصدر کشیدن) و «کول» (به معنی دوش) ساخته شده و ترکیب آن با نام پدیدآورندهاش به صورت کَشْکولِ شَیْخِ بَهائی قرائت میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این عبارت دقیقاً ۱۳ حرف دارد. اگر طراح جدول به خود اثر اشاره کند، پاسخ معمولاً «کشکول شیخ بهایی» یا «کشکول» است و اگر به عنوان جایگزین مفهومی بیاید، کلماتی مثل «جُنگ»، «سفینه» یا «مجموعه» مد نظر است.
به انگلیسی
برای ترجمه دقیق مفهوم این کتاب در زبان انگلیسی از واژه Miscellany (به معنی جُنگ ادبی یا مجموعه متفرقات) یا Commonplace book استفاده میشود. همچنین برای اشاره به خود ظرف درویشی از ترکیب Dervish bowl استفاده میگردد.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق برای مفهوم کشکول در ادبیات شامل واژگانی چون «جُنگ»، «سفینه ادبی»، «مجموعه»، «گزیده» و «کناش» است که همگی به معنای دفتری حاوی مطالب پراکنده و برگزیده از منابع مختلف هستند.
نماد چیست
این عبارت در فرهنگ و ادبیات فارسی دو جنبه نمادین دارد؛ از یک سو خودِ واژه کشکول به دلیل پیوند با درویشان نماد فقر معنوی، قناعت، و وارستگی از تعلقات دنیوی است. از سوی دیگر، کتاب کشکول شیخ بهایی نمادی از همهفنحریف بودن، جامعنگری و آینه تمامنمای دانشهای گوناگون یک دانشمند ذوفنون به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل کشکول شیخ بهایی
کشکول شیخ بهایی یکی از برجستهترین و ماندگارترین آثار مکتوب دوره صفوی است که توسط دانشمند بزرگ، بهاءالدین محمد عاملی معروف به شیخ بهایی تألیف شد. واژه کشکول در اصل به ظرفی پوستنارگیلی یا فلزی اطلاق میشد که درویشان آن را بر دوش میانداختند و هر هدیه یا نیازی را در آن جای میدادند. شیخ بهایی با ظرافتی استعاری، این نام را بر کتاب خود نهاد؛ چرا که این اثر مجموعهای بینظم اما غنی از انواع دانشها، احادیث، اشعار، ظرایف ادبی و حتی مسائل ریاضی است.
این کتاب در واقع ساختار یک «جُنگ» یا «سفینه ادبی» را دارد که نویسنده در طول زندگی خود، هر مطلب ارزشمند، نغز و حکایت آموزندهای را که میشنیده یا میخوانده، بدون دستهبندی موضوعی خاص در آن ثبت میکرده است. به همین دلیل، مطالعه کشکول شیخ بهایی مانند گشتوگذار در باغی پر از گلهای متنوع است که خواننده را با ابعاد مختلف علوم اسلامی، ادبیات فارسی و عربی، و اندیشههای عرفانی قرن دهم و یازدهم هجری آشنا میکند.
در فرهنگ عامه و اصطلاحات امروزی، عبارت کشکول یا کشکولنویسی به نمادی برای کارهای چندرشتهای، مجموعههای درهمریخته اما جذاب و مطالب همهفنحریف تبدیل شده است. این اثر ارزشمند علاوه بر جایگاه علمی عظیمی که در شناخت تفکر عصر صفوی دارد، نشاندهنده روحیه پویا و جامعالاطراف شخص شیخ بهایی در تلفیق علوم عقلی و نقلی است.