یعنی چه
این عبارت به معنای صاحب فرزانگی و دانش استوار و کمالیافته است. به کسی یا پیشگاهی (مانند ذات باریتعالی) اطلاق میشود که تمام افعال و تصمیماتش بر پایه مصلحت تام، عقل کامل و آگاهی عمیق استوار است، بهطوریکه هیچ نقص، خطا یا بیهودگی در آن راه ندارد.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت «ذو حِکْ مَ تِ با لِ غِ» (Zū hikmate bālegheh) است که از قواعد اضافه در زبان عربی تبعیت میکند.
در جدول
در کلمات متقاطع، این عبارت ۱۲ حرفی به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «دارای حکمت کامل»، «صاحب فرزانگی رسا» یا «دارنده تدبیر مطلق» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این ترکیب وصفی-اضافی از عباراتی استفاده میشود که بر اصالت، عمق و کمالِ دانش و فرزانگی تاکید دارند.
به عربی
تعبیر اصلی و فصیحتر این عبارت در متن قرآن و زبان عربی به صورت «ذو حِكْمَةٍ بَالِغَة» یا «ذو الحكمة البالغة» به کار میرود.
به فارسی
معادلهای روان فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون «خدای فرزانه»، «صاحب دانش عمیق»، «دارای تدبیر کامل» و «عقل مطلق» است.
در قرآن
خود واژه ترکیبیافته به این شکلِ مستقل مدخل قرآنی نیست، اما اصل ترکیب وصفی آن در آیه ۵ سوره مبارکه قمر به صورت «حِكْمَةٌ بَالِغَةٌ» آمده است که قرآن کریم را به عنوان حکمتی رسا و تمامعیار معرفی میکند. در کلام و تفاسیر اسلامی، صفت «ذو حکمت بالغه» به ذات پاک خداوند اشاره دارد که جهان را بر اساس حکمت بالغه اداره میکند.
جمعبندی و توضیح کامل ذو حکمته بالغه
عبارت «ذو حکمته بالغه» تعبیری غنی و معرفتشناختی است که به معنای دارندهٔ حکمت، فرزانگی و تدبیر کمالیافته و رسا است. این اصطلاح ریشه در ادبیات قرآنی و معارف اسلامی دارد؛ جایی که مفهوم «حکمت بالغه» (حکمت رسیده به غایت و بینقص) برای توصیف استواری آیات الهی و تدبیر بیعیب و نقص آفرینش به کار میرود.
در متون عرفانی و فلسفی، این صفت معمولاً برای اشاره به ذات باریتعالی یا انسانهای کامل به کار میرود که تمام تصمیمات، افعال و سخنانشان برخاسته از عقل محض و مصلحت تامه است. بررسی لغوی آن نشان میدهد که کلمه از سه جزء عربی «ذو» (صاحب)، «حکمت» (دانش استوار) و «بالغه» (رسیده به کمال) ساخته شده و تجلیبخش مفهوم کمال عقل و تدبیر مطلق است.