یعنی چه
واژه عطا در لغت به معنای داد و دهش، کرم، احسان و صله است. این کلمه هم بر فعلِ دادن و بخشیدن دلالت دارد و هم به خودِ آن شیء یا هدیهای که به شخص دیگری واگذار میشود، گفته میشود. این واژه معمولاً در بسترهای اخلاقی، ادبی و عرفانی برای نشان دادن سخاوت و بزرگواری به کار میرود.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت «عَطا» با فتح عین و الف مقصوره تلفظ میشود. ریشه اصلی آن در زبان عربی همراه با همزه پایانی (عَطاء) است که در تلفظ و نگارش فارسی، همزه آن حذف شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بستر متن میتوان از واژههای متنوعی که دلالت بر بخشش، هدیه و اعطای رسمی دارند استفاده کرد.
به عربی
واژه عطا خود ریشه عربی دارد و در این زبان با همزه پایانی (عطاء) یا در قالب مصدر باب افعال (إعطاء) و مترادفهای دیگر به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای رساندن مفهوم عطا و بخشش بیشتر از واژههای Bağış و İhsan استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای اصیل و دقیق فارسی این واژه شامل «دهش»، «داد»، «بخشش»، «نثار» و «خداوندگار داد» هستند که مفهوم واگذاری هدیه یا مال را بدون چشمداشت مادی میرسانند.
در قرآن
واژه عطا و مشتقاتش بارها در قرآن کریم آمده است. برای نمونه در آیه ۲۰ سوره اسراء میفرماید: «وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا» (و عطای پروردگارت از کسی منع نشده است). همچنین فعل آن در سوره کوثر به صورت «إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ» تجلی یافته که نشاندهنده مواهب و فیض بیحساب الهی است.
جمعبندی و توضیح کامل معنی کلمه عطا
واژه «عطا» از ریشههای اصیل و پرکاربرد عربی است که وارد زبان فارسی شده و جایگاه ویژهای در ادبیات، عرفان و فرهنگ عامه پیدا کرده است. این کلمه در اصل نمادی از سخاوت، کرم، بلندنظری و رحمت بدون منت است؛ چه زمانی که از سوی انسانهای بزرگوار صورت گیرد و چه هنگامی که به عنوان موهبت و فیض الهی به بندگان تعبیر شود.
در ساختار لغوی، این واژه هم به خودِ عملِ بخشیدن (اعطا کردن) و هم به هدیه و انعامِ دادهشده (عطیه) اطلاق میشود. بررسی آیات قرآنی نیز نشان میدهد که عطا در فرهنگ اسلامی بیش از هر چیز یادآور نعمتهای بیکران و روزیهای معنوی و مادی پروردگار است که بدون محدودیت جاری میشود.
فرهنگنویسان بزرگی چون دهخدا و معین، مترادفهایی همچون دهش، بذل، احسان، صله و تحفه را برای آن برشمردهاند و متضادهای آن را واژههایی مانند منع، حرمان و بخل دانستهاند که نشاندهنده تقابل آشکار میان بخشندگی و بازداشتن است.