یعنی چه
غرضپرستی در لغت به معنای پرستش و پیروی افراطی از غرضها، نفعطلبیها و انگیزههای پنهان است. این واژه زمانی به کار میرود که فرد یا گروهی، منافع مادی، شخصی، گروهی یا حتی کینهتوزیهای خود را بر حق، عدالت، اخلاق و واقعیت مقدم بشمارند و رفتاری جانبدارانه یا همراه با سوءنیت نشان دهند.
تلفظ
این واژه از دو بخش «غَرَض» (به فتح غین و راء و سکون ضاد) و «پَرَستی» (به فتح پاء و راء و سکون سین) تشکیل شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بافت متن، عباراتی که نشاندهنده رفتار بر اساس منافع شخصی یا سوءنیت و جانبداری باشند به عنوان معادل به کار میروند.
به عربی
در زبان عربی مفهوم واژه غرضپرستی بیشتر با اصطلاحات مربوط به خودپرستی، جانبداری و پیروی از خواهشهای نفسانی بیان میشود.
به فارسی
واژههایی چون منفعتطلبی، خودپرستی، سودجویی، غرضورزی، بدخواهی و جانبداری کورکورانه از نزدیکترین برگردانها و جایگزینهای فارسی این اصطلاح هستند.
در قرآن
خودِ واژهٔ ترکیبی «غرضپرستی» به دلیل ساختار فارسی آن در متن قرآن وجود ندارد؛ اما مفهوم آن یعنی ترجیح دادن خواستههای شخصی بر حق، بارها در آیات مختلف تحت عنوان «اتّباع الهوی» نکوهش شده است؛ مانند آیه ۲۶ سوره ص که انسان را از پیروی هوا که مایه گمراهی از راه خداست، بازمیدارد.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ فارسی، غرضپرستی نماد عینک آلوده، تیرگی باطن و «حجاب غرض» است که مانع دیدن زیباییها و حقایق میشود؛ همانگونه که مولانا میگوید: «چون غرض آمد هنر پوشیده شد / صد حجاب از دل به سوی دیده شد».
جمعبندی و توضیح کامل غرض پرستی
واژه «غرضپرستی» یک ترکیب مشتقمرکب فصیح در زبان فارسی است که از ترکیب واژه عربی «غرض» (به معنی هدف، انگیزه شخصی یا کینه) و پسوند فارسی «پرستی» (به معنی پیروی افراطی و شیفتگی) ساخته شده است. این اصطلاح در روانشناسی اخلاق و ادبیات تعلیمی برای توصیف افرادی به کار میرود که در تصمیمگیریها، قضاوتها و روابط خود، حقیقت و انصاف را فدای منافع مادی یا انگیزههای شخصی و کینهتوزانه میکنند.
اگرچه این عبارت به صورت ساختار لفظی در متون کهن به وفور دیده نمیشود، اما ریشههای معنایی آن پیوند عمیقی با مفاهیم قرآنی همچون «هواپرستی» دارد. غرضپرستی در حقیقت به عنوان یک ضد ارزش، سدی محکم در برابر حقیقتجویی و تفکر بیطرفانه تلقی میشود که دیدگان فرد را نسبت به واقعیت و فضایل دیگران نابینا میسازد.