یعنی چه
واژه خواجه در ادبیات و تاریخ فارسی کاربردهای متعددی دارد؛ از یک سو به عنوان لقبی محترمانه برای بزرگان، وزرا، دانشمندان (مانند خواجه حافظ و خواجه نظامالملک) و اشراف به معنی سرور و صاحباختیار به کار میرفته و از سوی دیگر در بافت تاریخی به مردان اختهای که نگهبان حرمسراهای شاهی بودند (خواجهسرا) اطلاق میشده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی امروز به صورت «خاجه» تلفظ میشود، اما در اصل دارای واو معدوله بوده و در فارسی کهن تلفظ متفاوتی داشته است.
در جدول
در حل جدول بسته به تعداد حروف، کلماتی مانند آقا، سرور، ارباب، خصی، اخته و مخدوم به عنوان پاسخ واژه خواجه کاربرد دارند.
به انگلیسی
با توجه به بافت متن، برابرهای متفاوتی در انگلیسی برای این واژه وجود دارد.
به عربی
در زبان عربی متناسب با معنای مورد نظر، از واژههای سید یا خصی استفاده میشود.
به ترکی
این واژه به صورت خوجا (Hoca) وارد زبان ترکی شده و معنای استاد و معلم به خود گرفته است.
به فارسی
در ریشهشناسی فارسی میانه، این کلمه از واژه «خوتایچک» به معنای خدای کوچک یا ارباب کوچک مشتق شده و در فارسی به صورت خواجه درآمده است.
جمعبندی و توضیح کامل معنی کلمه خواجه
واژه «خواجه» یکی از اصیلترین و پرکاربردترین کلمات در تاریخ و ادبیات زبان فارسی است. این واژه در سیر تطور خود معانی گوناگونی را پذیرا شده است؛ در فرهنگ عامه و متون کهن عرفانی و دیوانی، عنوانی محترمانه برای اشاره به بزرگان، وزرا، دانشمندان و پیران مذهبی (مانند خواجه نظامالملک و خواجه عبدالله انصاری) بوده که نشاندهنده اعتبار اجتماعی، متمول بودن و دانش بالا است.
از سوی دیگر، این واژه در بافت تاریخی دربارها به طبقه خاصی از خدمتکاران یعنی مردان اخته و مقطوعالنسل که وظیفه پاسداری از حرمسراها را بر عهده داشتند (خواجهسرا) اطلاق میشد. ریشه این واژه به فارسی میانه بازمیگردد که در اصل معنای ارباب کوچک داشته و بعدها به زبانهای همسایه مانند ترکی نیز راه یافته و تغییر معنایی داده است.