یعنی چه
تریاق الافاعی در طب قدیم (یونانی-اسلامی) به نوعی پادزهر بسیار قوی و مرکب گفته میشد که برای خنثیکردن زهر مار، عقرب و سموم شدید به کار میرفته است. در ساختار این معجون دارویی، از اجزای خود افعی (مانند قرص افعی) برای درمان مارگزیدگی استفاده میکردند که منطقی شبیه به پادزهرهای امروزی دارد.
تلفظ
این عبارت به صورت «تِریاقُ الْأفاعی» تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول «تریاق الافاعی» است که دقیقاً ۱۲ حرف دارد. از مترادفهای جدولپذیر آن میتوان به پادزهر، نوشدارو و تریاک اشاره کرد.
به انگلیسی
در متون علمی و تاریخی به عنوان Theriac of vipers یا Theriac of serpents شناخته میشود و معادل کارکردی امروزی آن Antivenom (پادزهر مار) است.
به عربی
این اصطلاح کاملاً عربی است و در کتابهای طب سنتی جهان اسلام نظیر آثار ابنسینا و ابنبیطار به همین صورت به کار رفته است.
به ترکی
در ترکی معاصر به معنی پادزهر مار (Yılan panzehiri) و در متون عثمانی به صورت ترکیبی مشتق از عربی استفاده میشده است.
به فارسی
معادلهای فارسی سره و رایج این اصطلاح شامل «پادزهر مار»، «پازهر» و در ادبیات حماسی و پزشکی «نوشدارو» است.
جمعبندی و توضیح کامل تریاق الافاعی
عبارت «تریاق الافاعی» یک اصطلاح کهن و تخصصی در تاریخ داروسازی و طب سنتی (یونانی-اسلامی) است. واژه تریاق خود ریشهای یونانی دارد که وارد زبان عربی شده و به همراه «الافاعی» (به معنی مارها) به قویترین و باکیفیتترین معجون پادزهر در دوران باستان اشاره دارد. پزشکان قدیم معتقد بودند برای درمان زهرِ افعی باید از دارویی استفاده کرد که حاوی اجزای بدن خود مار باشد؛ دیدگاهی که شباهت ساختاری جالبی با نحوه تولید واکسنها و سرمهای ضد مارگزیدگی امروزی دارد.
در ادبیات فارسی و عرفانی، این واژه و مشتقات آن مانند تریاق فاروق یا تریاق کبیر، نمادی از نجاتدهنده نهایی، علمِ گرهگشا و حقیقتی است که باطل و فساد را به طور کامل خنثی میسازد. این عبارت در متن قرآن کریم نیامده و کاربرد آن صرفاً در متون طبی کلاسیک و اشعار استعاری شعرا برجسته است.