یعنی چه
واژه الجشع (یا الجَشَع) در زبان عربی به معنای حرص شدید، طمع فاحش و اشتیاق مهارنشدنی برای تصاحب مال، غذا یا هر چیز دیگری است. لغتشناسان کلاسیک مانند صاحب لسانالعرب آن را «أسْوَأُ الحِرْص» (بدترین نوع حرص) تعریف کردهاند؛ حالتی اخلاقی و نفسانی که در آن شخص به سهم قانونی یا منطقی خود قانع نیست و با ولع فراوان به دنبال تصاحب سهم و حق دیگران است.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی به صورت الجَشَع (با فتح حروف ج و ش) تلفظ میشود و اسم مصدر از ریشه ثلاثی مجرد است. صفت مشبهه ساختوپرداخت شده از آن نیز به صورت «جَشِع» (بسیار طماع) تلفظ میگردد.
در جدول
در مسابقات طراح جدول و سرگرمی، اگر به دنبال یک واژه ۵ حرفی عربی به معنای بدترین نوع حرص یا طمعِ افزونخواهانه باشید، پاسخ دقیق آن «الجشع» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای متعددی برای رساندن این مفهوم وجود دارد که بارزترین آنها Greed (ولع و زیادهخواهی عمومی) و Avarice (حرص شدید به مالاندوزی) است.
به عربی
چون خود کلمه «الجشع» اصل عربی دارد، برای تبیین آن در زبان مبدأ از تعابیری مثل «الطمع الجامح» (طمع مهارنشدنی) یا ریشههایی مانند «الشره» استفاده میشود که بر شدت سیرناپذیری فرد دلالت میکنند.
به فارسی
در برگردان ادبی و دقیق فارسی، بهترین معادل تککلمهای برای الجشع واژه «آز» است. همچنین عباراتی نظیر «زیادهخواهی مفرط»، «ولع شدید» و «حرصِ سیریناپذیر» به خوبی معنای مخرّب این کلمه را در زبان فارسی منتقل میکنند.
در قرآن
عین واژه «الجشع» یا مشتقات ریشه (ج ش ع) در متن قرآن کریم وجود ندارند و از این حیث نامشخص یا غیرموجود به شمار میآید. البته قرآن کریم مفاهیم رذیلتهای مشابه را با واژههای دیگری چون «الحِرْص» (مانند أحرص الناس)، «الشُّحّ» (مانند ومَن يُوقَ شُحَّ نفسه به معنی بخل آمیخته با حرص) یا توصیفِ مالدوستی مفرط (الذي جَمَعَ مالاً وعَدَّدَه) نکوهش کرده است.
نماد چیست
در سنت ادبی، متون اخلاقی و نمادشناسی ملل، الجشع نماد بارز انسانهای دنیاپرست و افزونخواهی است که هرگز سیر نمیشوند. در نمادهای حیوانی، «خوک» به خاطر ولع شدید در خوردن و «کفتار» یا «کرکس» به دلیل غصب حریصانه سهم دیگران به عنوان مظهر این رذیلت شناخته میشوند. در فرهنگ تصویری مدرن نیز «کیسههای انباشته از طلا» نماد تجسمی آن است.
جمعبندی و توضیح کامل الجشع
واژه عربی «الجشع» فراتر از یک طمع یا حرص معمولی، نشاندهنده یک بیماری اخلاقی عمیق است که در آن فرد ثروت، مال یا غذا را با ولعی مهارنشدنی طلب میکند. ویژگی متمایزکننده این مفهوم، عدم قناعت شخص به حق خود و چشمداشت مداوم او به دارایی و سهم دیگران است، به طوری که هرگز احساس سیری و رضایت نمیکند.
این کلمه در زبان فارسی به عنوان یک وامواژه ادبی در متون اخلاقی به کار میرود و معادل کامل مفهوم «آز» در ایران باستان است. اگرچه این لفظ در قرآن کریم عیناً ذکر نشده، اما مفهوم مخرّب آن همواره در نکوهش دنیادوستی افراطی و پایمال کردن حقوق ضعیفان مورد توجه علما و ادیبان بوده است.