یعنی چه
مُکابر به کسی گفته میشود که به ستیزه، انکار آگاهانه، لجاجت یا اظهار برتریطلبی میپردازد. این فرد حتی پس از روشن شدن حقیقت، به دلیل تعصب، کبر یا غرور درونی، از پذیرش آن سر باز میزند و به مجادله ادامه میدهد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مُکابِر (Mokāber) است که حرف اول دارای ضمه (ـُ) و حرف پیش از آخر دارای کسره (ـِ) میباشد.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژه مکابر معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی همچون ستیزهگر، معاند، لجوج، پرخاشجو یا مجادل به کار میرود.
به انگلیسی
نکته مهم: این واژه نباید با کلمه فرانسوی/انگلیسی Macabre (به معنی هولناک و مرگآلود) که تشابه آوایی دارد اشتباه گرفته شود.
به عربی
این واژه ریشه خالص عربی دارد و از ثلاثی مجرد «ک ب ر» به باب مفاعله (کابر - یکابر - مکابره) رفته است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل ستیزهگر، لجوج، خودبزرگبین، حقناپذیر و معاند هستند که مفهوم لجاجت همراه با غرور را میرسانند.
نماد چیست
در فرهنگ، اخلاق و ادبیات، مکابر نماد فردی است که اسیر نفس مغرور و حقیقتگریز شده است؛ کسی که ابایی از جدل غیرمنطقی ندارد و نماد بارز تعصب کورکورانه و زیر بار حق نرفتن است.
جمعبندی و توضیح کامل مکابر
واژه «مُکابر» یک صفت فاعلی برگرفته از ریشه عربی «کبر» (بزرگی و برتریجویی) است که به باب مفاعله رفته است. این کلمه در زبان فارسی به کسی اطلاق میشود که نه از روی جهل، بلکه از روی عمد، کبر و لجاجت در برابر حقیقت روشن میایستد و به جدال و ستیزهجویی میپردازد. متضاد این مفهوم، افراد منصف، حقپذیر و متواضع هستند.
نکته بسیار حائز اهمیت در شناخت این واژه، مرزبندی دقیق آن با کلمه فرنگی Macabre (ماکابر/مکابر) به معنای هولناک و مرتبط با مرگ است؛ تشابه صوتی این دو کلمه نباید باعث اشتباه در ریشهیابی لغوی شود، چرا که مکابر فارسی کاملاً معنای اخلاقی، رفتاری و جدلی دارد.
اگرچه خود این واژه به صورت مستقیم در قرآن کریم ذکر نشده، اما مفهوم و ریشه آن در قالب واژههایی چون استکبار و متکبر به وفور به کار رفته است و در ادبیات کلاسیک فارسی نیز نمادی از نفس سرکش، مغرور و حقستیز به شمار میرود.