یعنی چه
خرطمان در واژهنامههای کهن (مانند دهخدا به نقل از منتهیالارب) به عنوان صفتی برای اشاره به شیء یا شخص «دراز» و دارای کشیدگی ثبت شده است. همچنین در برخی متون طب سنتی و گیاهشناسی کهن، این واژه به عنوان صورتی دیگر یا تصحیف واژه «هرطمان» یا «قرطمان» به معنی گیاه «دوسر» یا همان «جو دوسر» به کار رفته است.
تلفظ
حرکتگذاری صحیح این کلمه به صورت خُ (خ با ضمه)، رْ (را ساکن)، طُ (طا با ضمه)، م، ا، ن است که به صورت خُرْطُمان خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه خرطمان به عنوان یک کلمه ۶ حرفی شناخته میشود که میتواند پاسخ طراح جدول برای راهنمای «دراز» یا «گیاه جو دوسر» باشد.
به انگلیسی
بسته به کاربرد واژه در متن، اگر به عنوان صفت کشیدگی بیاید معادل Long یا Elongated است و اگر در متون کهن گیاهشناسی منظور باشد، با واژه Oat برابر است.
به عربی
این واژه از ریشه چهارحرفی عربی «خ ر ط م» مشتق شده است و در لغت عرب مفهوم کشیدگی یا ساختار بینیمانند را تداعی میکند.
به فارسی
در زبان فارسی معیار، به جای استفاده از این واژه کمکاربرد، از صفت «دراز» برای بیان کشیدگی و از نام گیاهی «جو دوسر» در متون قدیمی استفاده میشود.
نماد چیست
هرچند واژه خرطمان به خودی خود نماد مستقلی در ادبیات فارسی ندارد، اما با توجه به همخانواده بودن با «خرطوم» (بینی بزرگ)، در ادبیات عرب کنایه و نمادی از خودخواهی، تکبر، غرور و سرکشی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل خرطمان
واژه «خرطمان» از جمله کلمات بسیار کمکاربرد، خاص و کهن در زبان عربی است که به لغتنامههای فارسی راه یافته است. این واژه در متون اصیل لغوی مانند دهخدا و ناظمالاطباء به عنوان صفتی برای اشیاء یا جانداران «دراز» و دارای کشیدگی معنا شده است. ریشه اصلی آن به ماده چهارحرفی «خ ر ط م» بازمیگردد که با واژه آشناترِ «خرطوم» همخانواده است.
علاوه بر معنای صفت دراز، کاربرد دیگری برای خرطمان در تاریخ علم و طب سنتی ثبت شده است؛ این کلمه گاهی به عنوان دگرگونشده یا تصحیف واژههای «هرطمان» و «قرطمان» به کار رفته که به گیاه مغذی «جو دوسر» اشاره دارد. اگرچه خود این واژه در قرآن کریم نیامده، اما همخانواده آن یعنی «الخرطوم» یک بار در آیه ۱۶ سوره قلم برای بیان نمادین تحقیر مستکبران ذکر شده است.
در مجموع، خرطمان واژهای مستقل یا رایج در گفتار امروز فارسی نیست و بیشتر به عنوان یک واژه تخصصی در حل جدولهای کلمات متقاطع یا پژوهشهای متنشناسی کهن کاربرد دارد.