یعنی چه
نبض متناقض (Pulsus paradoxus) یک نشانه بالینی در پزشکی است که در آن هنگام دم (تنفس به داخل)، فشار خون سیستولیک به طور غیرطبیعی و بیش از ۱۰ میلیمتر جیوه افت میکند. در این حالت، نبض بیمار در زمان دم ضعیف یا ناپدید میشود و در زمان بازدم دوباره قوی احساس میگردد. این وضعیت یک زنگ خطر مهم در فوریتهای پزشکی به شمار میرود.
تلفظ
این ترکیب وصفی به صورت [نَبْضِ مُتَناقِض] تلفظ میشود. واژه اول از ریشه عربی نَبَضَ و واژه دوم اسم فاعل از باب تفاعل است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این نشانه پزشکی ۹ حرف دارد. این پدیده معمولاً با سوالاتی نظیر «کاهش غیرطبیعی نبض در جریان دم» یا «نشانه بالینی تامپوناد قلبی» مطرح میشود.
به انگلیسی
این اصطلاح در متون علمی بینالمللی با عبارت ریشه لاتین Pulsus paradoxus شناخته میشود که اولین بار در سال ۱۸۷۳ توسط پزشک آلمانی آدولف کوسمائول نامگذاری شد.
به فارسی
در زبان فارسی علاوه بر واژه «نبض متناقض»، از عبارات دیگری نظیر «نبض پارادوکس»، «نبض پارادوکسیکال» و «تناقض نبضی» به عنوان معادلهای دقیق و رایج در کتابهای علوم پزشکی استفاده میشود.
در قرآن
ترکیب «نبض متناقض» یک اصطلاح کاملاً نوین و تخصصی در علم فیزیولوژی و کاردیولوژی مدرن است؛ بنابراین سابقه کاربرد در متون کلاسیک، ادبیات کهن یا متن قرآن مجید ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل نبض متناقض
نبض متناقض (Pulsus paradoxus) یک پدیده و نشانه بالینی مهم در معاینات پزشکی قلب و عروق است. وجه تسمیه این اصطلاح به یک تناقض جالب برمیگردد؛ در زمان معاینه بیمار، پزشک ممکن است صدای ضربان قلب را از طریق گوشی پزشکی به وضوح بشنود، اما همزمان در جریان دم، نبض محیطی بیمار در مچ دست ضعیف شده یا اصلاً لمس نشود. این ناهمخوانی میان سمع قلب و لمس نبض، دلیل نامگذاری آن به عنوان متناقض است.
از نظر فیزیولوژیک، در افراد سالم هنگام دم فشار خون مقداری جزئی کاهش مییابد، اما اگر این افت فشار سیستولیک از حد طبیعی فراتر رفته و به بیش از ۱۰ میلیمتر جیوه برسد، بیمار دچار نبض متناقض شده است. این علامت معمولاً ناشی از تغییرات شدید در فشار داخل قفسه سینه و اختلال در پر شدن بطنهای قلب است.
در محیطهای اورژانس و مراقبتهای ویژه، مشاهده نبض متناقض یک زنگ خطر حاد قلبی-تنفسی تلقی میشود. این وضعیت غالباً نشاندهنده بیماریهای جدی و نیازمند مداخله فوری نظیر تامپوناد قلبی (تجمع مایع در کیسه اطراف قلب)، آسم حاد و شدید، یا بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) است.