یعنی چه
کنتراتچی اصطلاحی عامیانه و قدیمی در زبان فارسی است که به شخص یا شرکتی اطلاق میشود که مسئولیت اجرای یک پروژه، ساختوساز یا تأمین خدمات و کالا را بر اساس یک قرارداد مشخص (کنترات) در قبال دستمزدی معین بر عهده میگیرد. این واژه امروزه در ادبیات اداری و رسمی با عنوان پیمانکار یا مقاطعهکار شناخته میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «کُنْتْراتْچی» است که از ترکیب واژه وامگرفته شدهٔ کنترات و پسوند شغلی چی تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «پیمانکار قدیمی» یا «مقاطعهکار عامیانه»، واژه ۸ حرفی «کنتراتچی» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
معادل اصلی این واژه در زبان انگلیسی Contractor است. در زبان عربی به آن مقاول و در ترکی استانبولی معاصر به آن Yüklenici یا Müteahhit میگویند.
به فارسی
واژههای مصوب و سره فارسی که امروزه به جای این کلمه استفاده میشوند شامل «پیمانکار» و «مقاطعهکار» هستند.
جمعبندی و توضیح کامل کنتراتچی
واژه کنتراتچی یک وامواژه ترکیبی جالب در تاریخ زبان فارسی معاصر است. بخش اول آن یعنی «کنترات» از واژه فرانسوی Contrat (به معنی قرارداد) وارد زبان ما شده که خود ریشه در واژه لاتین contrahere به معنای گرد هم آوردن و بستن پیمان دارد. بخش دوم آن یعنی «-چی»، یک پسوند فاعلی و شغلی مشتق شده از زبان ترکی است که در گذشته برای ساختن عناوین شغلی فراوان به کار میرفت.
این کلمه در دوران تحولات اداری و ورود شرکتهای خارجی به ایران (به ویژه در اواخر قاجار و دوران پهلوی) رواج زیادی یافت. مردم به افرادی که پروژههای عمرانی یا دولتی را به صورت پیمانی دریافت میکردند، کنتراتچی میگفتند. در جملات روزمره قدیمی مثلاً گفته میشد: «ساخت این عمارت را به یک کنتراتچی باسابقه سپردهایم تا در موعد مقرر تحویل دهد.»
امروزه با استانداردسازی زبان فارسی و توسعه حقوق تجارت، این اصطلاح جای خود را به واژههای رسمیتر و دقیقتری مانند «پیمانکار» و «مقاطعهکار» داده است. با این حال، هنوز هم در بدنه بازار، اصناف سنتی و گفتگوهای عامیانه، کلمه کنتراتچی یا اصطلاح «کنتراتی کار کردن» به معنای انجام کار پروژهای و غیرمزدوری شنیده میشود.