یعنی چه
هردی گردی (Hurdy-gurdy) یک ساز زهی و چرخان باستانی متعلق به دوران قرون وسطی و رنسانس است. در این ساز، نوازنده با چرخاندن یک دستهٔ هندلی کوچک، چرخی رزینخورده را به حرکت درمیآورد که اصطکاک آن با سیمها صدایی مداوم و وزوزمانند (شبیه نیانبان) ایجاد میکند و نتها با فشردن کلیدهای روی ساز تغییر میکنند.
تلفظ
این واژه در زبان انگلیسی و به تبع آن در فارسی به صورت «هُرْدی گُرْدی» (Hurdy-gurdy) تلفظ میشود و ساختاری نامآوا برای تقلید صدای ساز دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این پرسش در قالب نام ساز زهی قرون وسطی، دقیقاً «هردی گردی» با ۸ حرف (بدون احتساب فاصله) یا معادل فرانسوی آن «ویولن چرخان» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه دقیق آن Hurdy-gurdy است که ریشه نامآوا دارد. گاهی در اصطلاحات فنیتر به آن Wheel fiddle نیز میگویند.
به فارسی
اگرچه نام انگلیسی آن کاملاً در فضای موسیقی ایران رایج است، اما برگردان توصیفی آن در فارسی «ساز زهی چرخان» یا تقلید از اصطلاح فرانسوی آن یعنی «ویولن چرخان» (Vielle à roue) است. لازم به ذکر است که اجزای جداگانه «هردی» (در لغت به معنی زردچوبه) و «گردی» (به معنی پهلوانی یا کرویت) در لغتنامههای کهن ارتباطی با این ساز ندارند.
نماد چیست
ساز هردی گردی در فرهنگ عامه و تاریخ هنر اروپا، نماد اصیل موسیقی فولکلور، تروبادورها (نوازندگان دورهگرد)، خنیاگری محلی و بازتابدهنده فضای صوتی دوران قرون وسطی و رنسانس به شمار میرود.
معنی انگلیسی/خارجی
این عبارت کاملاً یک وامواژه از زبان انگلیسی (Hurdy-gurdy) است. در زبان مبدأ، این کلمه یک نامآوا (Onomatopoeia) است که برای تقلید صوتیِ صدای وزوز، خشن، مداوم و تکراری این ساز در حین چرخیدن ابداع شده و بعدها به خود ساز اطلاق گردیده است.
جمعبندی و توضیح کامل هردی گردی
عبارت «هردی گردی» در زبان فارسی اصیل به عنوان یک اصطلاح واحد و ترکیبشده معنای مستندی ندارد؛ هرچند لغتنامههای کهن واژه «هردی» را به معنای زردچوبه و «گردی» را به معنای دلاوری یا کرویت ثبت کردهاند، اما ترکیب آنها کاملاً فاقد هویت واژگانی در فارسی معیار است.
در واقع، هردی گردی یک وامواژه صوتی و نامآوا از اصطلاح انگلیسی Hurdy-gurdy است که به یک ساز زهی مکانیکی باستانی متعلق به قرون وسطی اشاره دارد. این ساز با چرخاندن یک دسته و ایجاد اصطکاکِ یک چرخ مدور با سیمها صوتی شبیه به نیانبان تولید میکند و با دکمههای تعبیهشده روی آن نواخته میشود.
امروزه این کلمه در زبان فارسی، فضای موسیقی و طراحان جدول، دقیقاً به عنوان معادل همین ساز چرخان قدیمی یا «ویولن چرخان» شناخته میشود و در فرهنگ عامه اروپا نیز نمادی از موسیقی فولکلور و خنیاگران دورهگرد است.