یعنی چه
عبارت «چنان باش» یک ترکیب کلامی و فعل امر در زبان فارسی است که از دو جزء «چنان» (به معنی آنگونه، آنطور) و «باش» (فعل امر از مصدر بودن) تشکیل شده است. این عبارت معمولاً در مقام پند، اندرز و توصیههای اخلاقی یا آرمانی به کار میرود تا فرد را به پایداری در یک صفت نیکو یا الگوبرداری از یک رفتار خاص دعوت کند؛ مانند جمله معروف «چنان باش که میخواهی به نظر برسی».
تلفظ
این عبارت با ضمه روی حرف چ اول (چُنان) و سکون روی نون پایانی آن، و همچنین سکون روی حرف شین در کلمه باش (باشْ) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «آنگونه رفتار کن» یا «چنین باش»، عبارت «چنان باش» به عنوان یک پاسخ دقیقِ ۷ حرفی قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم دستوری و توصیهای، از عباراتی که نشاندهنده رفتار یا ماندن در یک حالت خاص هستند استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی فعل امر «کُن» (باش) به همراه ادوات اشاره برای ساختن معادل این عبارت به کار میرود.
به ترکی
در ترکی استانبولی، ترکیب ضمیر اشاره و فعل امر «olmak» دقیقا همان ساختار و معنای فارسی را بازسازی میکند.
جمعبندی و توضیح کامل چنان باش
عبارت «چنان باش» یک ترکیب دستوری و توصیهای اصیل در زبان فارسی است که از همنشینی صفت اشاره «چنان» و فعل امر «باش» پدید آمده است. این عبارت اگرچه به عنوان یک تکواژه مستقل در فرهنگهای لغت کلاسیک مدخل اختصاصی ندارد، اما کاربرد وسیعی در ادبیات تعلیمی، پندنامهها و گفتارهای عرفانی دارد و نمادی از دعوت به آرمانگرایی، نیکوکاری و پایبندی به اصول اخلاقی به شمار میرود.
از نظر ریشهشناسی، هر دو جزء این عبارت ریشه در زبان فارسی میانه (پهلوی) دارند؛ «چنان» تغییریافته ترکیب کهن «چون + آن» است و «باش» از ریشه باستانی فعل بودن برآمده است. این ترکیب کاملاً ایرانی بوده و با وجود عدم کاربرد مستقیمِ لفظی در متون آسمانی مانند قرآن، از نظر درونمایه و ساختار معنایی با مفاهیم امر به استقامت و رفتارهای کمالگرایانه قرآنی همخوانی دارد.