یعنی چه
پرگار ابزاری هندسی و دوشاخه است که معمولاً یک بازوی آن دارای سوزن و بازوی دیگر دارای مداد یا نوک قلم است و برای رسم دایره، کمان و اندازهگیری فاصلهها در هندسه، معماری، نقاشی و مهندسی به کار میرود. در ادبیات کلاسیک فارسی، این واژه مجازاً به معنای دایره، گردش، مدار، فلک، یا محدوده و تدبیر نیز استفاده شده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با فتح حرف اول و سکون حرف دوم به صورت «پَـرْگـار» تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق و ۵ حرفی در جدول کلمات متقاطع برای این ابزار هندسی، «پرگار» است. طراحان جدول گاهی از واژههای مترادف، قدیمی یا معرب آن مانند فرجار، پرکار، دواره یا بیکار نیز استفاده میکنند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Compass (یا pair of compasses) برای پرگارهای معمولی رسم دایره و واژه Dividers برای نوعی پرگار بدون مداد که صرفاً جهت اندازهگیری خطوط و علامتگذاری استفاده میشود، به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی واژههای الفرجار، البیکار و برکار کاربرد دارند که کلمه فرجار در واقع شکل معربشده و وامگرفتهشده از واژه فارسی پرگار است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی معادل دقیق این ابزار هندسی، واژه Pergel (پرگل) است.
نماد چیست
پرگار در نمادشناسی مظهر نظم، خلقت، پدیدآوردندگی، دقت و معماری هوشمندانه جهان است. در هنر و معماری اسلامی این ابزار نماد نظم الهی به شمار میرود و در برخی مکاتب فکری در کنار گونیا، نماد عقل، خرد و سنجش رفتار انسان است. همچنین در ادبیات عرفانی، حرکت پرگار به دور یک نقطه ثابت، نمادی از سرگردانی سالک در پیرامون حقیقت و مرکز هستی تصویر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل پرگار
واژه پرگار کاملاً فارسی است و ریشه در زبان فارسی میانه و ایرانی باستان دارد. این کلمه از ترکیب دو جزء «پَر» (به معنی پیرامون و گرداگرد) و «کار/گار» (پسوند ساختن و انجام دادن) تشکیل شده و در مجموع یعنی «ابزاری که پیرامون و دایره میسازد». پرگار علاوه بر کاربرد عملی و دقیق خود در مهندسی، طراحی و معماری، به دلیل ساختار متمایز دوشاخهاش جایگاه ویژهای در استعارههای ادبی و عرفانی ایران زمین دارد.
در ادبیات کلاسیک، پرگار به عنوان نمادی از گردش روزگار، مدار فلک و همچنین سرگردانی انسان در پهنه هستی توصیف میشود؛ به طوری که انسان مانند بازوی پرگار به دور یک مرکز ثابت که نماد حقیقت یا معشوق است، میچرخد. اهمیت این ابزار در تمدن اسلامی به قدری بوده است که به زبان عربی نیز وام داده شده و به صورت فرجار یا بیکار معرب گشته است.
اگرچه خود واژه پرگار ریشه عربی ندارد و در متن قرآن کریم به کار نرفته است، اما مفاهیم متناظر با آن مانند نظم دقیق آسمانها، مدارها (فلک) و تقدیر حسابشده جهان در آیات متعدد توصیف شدهاند. در مجموع، پرگار نمادی ماندگار از پیوند خرد، هندسه، هنر و شهود عرفانی در فرهنگ ایرانی است.