یعنی چه
این ترکیب قیدی از دو واژه متضاد تشکیل شده است و به این معناست که کاری در هر صورت، چه با تصمیم قبلی و آگاهی (عمداً) و چه بدون اراده و از روی فراموشی یا خطا (سهواً) انجام گرفته باشد. این عبارت معمولاً برای پوشش دادن تمامی حالات ممکنِ وقوع یک فعل در مباحث حقوقی، فقهی و روزمره به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب قیدی به صورت [عَمْ | دَنْ | وَ | سَهْ | وَنْ] است که هر دو جزء آن به دلیل داشتن تنوین نصب در زبان فارسی، در پایان با صدای «اَنْ» خوانده میشوند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً «عمدا و سهوا» است که ۹ حرف دارد و به عنوان نشانه یا کنایهای از تمام حالات ارادی و غیرارادی انسان در انجام کارها پرسیده میشود.
به انگلیسی
برای برگردان این پایه قیدی به انگلیسی، با توجه به سیاق متن میتوان از ترکیب قیدهای اراده و خطا استفاده کرد.
به عربی
این ترکیب اصالتاً از زبان عربی وارد فارسی شده است. در متون فقهی و حقوقی عربی نیز برای تفکیک رفتارهای مسئولانه از خطاهای برخاسته از غفلت به کار میرود.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی برای این عبارت ترکیبی، واژگانی چون «دانسته و ندانسته»، «با اراده و بیاراده» یا «خواسته و ناخواسته» هستند که مفهوم شمولِ کل بر رفتارهای انسانی را میرسانند.
جمعبندی و توضیح کامل عمدا و سهوا
ترکیب قیدی «عمداً و سهواً» از کنار هم قرار گرفتن دو واژه متضاد ریشه گرفته از زبان عربی ساخته شده است. این عبارت در زبان فارسی دایره شمول وسیعی دارد و کنایه از انجام یک فعل در هر شرایطی است؛ به طوری که تمام رفتارهای آگاهانه و بااراده (عمد) و رفتارهای ناآگاهانه و ناشی از فراموشی یا خطای انسانی (سهو) را در بر میگیرد.
از منظر حقوقی و فقهی، تفکیک مابین عمد و سهو اهمیت بالایی دارد، چرا که بار مسئولیت، مجازات یا احکام تکلیفی (مانند سجده سهو در نماز یا جبران خسارت در جرم غیرعمدی) بر اساس میزان اراده و آگاهی فرد تعیین میشود. با این حال، ترکیب این دو با هم نشانه احاطه بر تمام حالات ممکن است.
در ادبیات و گفتارهای روزمره نیز وقتی کسی میگوید کاری «عمداً و سهواً» رخ داده یا بررسی میشود، هدفش این است که بگوید هیچ حالتی از قلم نیفتاده و کار در کل، خواه ناخواسته و خواه با طرح قبلی، به وقوع پیوسته است.