یعنی چه
ذیوقت در لغت به معنی صاحب وقت و دارنده زمان مشخص است. در اصطلاحات فقهی و حقوقی، این واژه به تکلیف یا وظیفهای (مانند نمازهای پنجگانه) اشاره دارد که برای انجام آن یک بازه زمانی مشخص و محدود از سوی شرع یا قانون تعیین شده است و نمیتوان آن را خارج از آن زمان انجام داد.
تلفظ
این عبارت ترکیبی به صورت «ذِیْ وَقْت» تلفظ میشود که از دو واژه عربی «ذی» به معنای صاحب و «وقت» به معنای زمان تشکیل شده است.
در جدول
در مسابقات و بازیهای جدول کلمات، پاسخ این طراحان دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً با مفاهیمی مثل مقید به زمان یا موقت همپوشانی دارد.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی این واژه با توجه به سیاق متن، نشاندهنده محدودیت زمانی یا هماهنگی دقیق با زمان هستند.
به فارسی
واژهها و برگردانهای روان فارسی برای این اصطلاح شامل مواردی چون زماندار، سرِ وقت، مناسبِ زمان و وقتشناس است.
در قرآن
خود عبارت ترکیبی «ذی وقت» در متن قرآن کریم نیامده است؛ اما ریشه و مفهوم فقهی آن در آیاتی مانند آیه ۱۰۳ سوره نساء با عبارت «کِتَابًا مَوْقُوتًا» به معنی تکلیفی واجب و زماندار برای مؤمنان تبلور یافته است.
جمعبندی و توضیح کامل ذی وقت
عبارت «ذیوقت» یک اصطلاح ترکیبیِ وصفی-اضافی عربی است که به زبان فارسی وارد شده و بیشترین کاربرد را در متون فقهی، حقوقی و ادبیات کلاسیک دارد. جزء اول آن یعنی «ذی» به معنای صاحب و دارنده است که در ترکیب با «وقت»، مفهوم داشتن نظم زمانی یا محدود بودن یک کار به بازهای خاص را منتقل میکند.
در متون تخصصی، این واژه در مقابل مفاهیمی مانند مطلق یا موسع قرار میگیرد؛ به این معنی که انجام کار یا تکلیفی که به عنوان ذیوقت شناخته میشود، کاملاً مشروط به رعایت زمان تعیینشده است. از نظر مفهومی و نمادین، میتوان ابزارهایی مانند ساعت شنی یا ساعت زنگدار را که نشاندهنده اتمام فرصت هستند، به عنوان نماد تصوری آن قرار داد.
این واژه در زبان عامیانه و روزمره امروز کاربرد زیادی ندارد و بیشتر در متون تخصصی یا به عنوان یک کلمه چالشی در جدول کلمات متقاطع برای اشاره به مفاهیمی مثل نظم، تقید زمانی و انجام بهموقع کارها استفاده میشود.