یعنی چه
واژهٔ عهدشکنی یک حاصل مصدر مرکب است که از ترکیب «عهد» (واژهای عربی به معنای پیمان و میثاق) و «شکنی» (از مصدر فارسی شکستن) ساخته شده است و در لغت به معنای زیر پا گذاشتن آگاهانهٔ قول، قرار داد یا هرگونه تعهد اخلاقی و حقوقی است.
مترادف
این کلمات در متون کهن و معاصر ادبیات فارسی به عنوان جایگزینها و هممعنیهای اصلی عهدشکنی برای رساندن مفهوم گسستن پیوند تعهد به کار میروند.
تلفظ
تلفظ این واژه از دو بخش اصطلاحی تشکیل شده است؛ بخش اول با سکون دال (عهدْ) و بخش دوم با کسر شین و فتح کاف (شِکَنی) خوانده میشود.
در جدول
پاسخ مستقیم و اصلی در جدول کلمات متقاطع برای این مفهوم، خود واژهٔ «عهدشکنی» با ۷ حرف است. بسته به تعداد حروف، گزینههایی چون غدر یا نقض عهد نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به سیاق متن (اخلاقی، عمومی یا حقوقی) از واژههای متفاوتی استفاده میشود که رایجترین آنها برای تعهدات اخلاقی Breach of promise است.
به عربی
در زبان و ادبیات عرب، عبارات نَقض العَهد و خَلف الوَعد دقیقترین برگردانها برای توصیف این رفتار ناپسند اجتماعی و اخلاقی هستند.
در قرآن
در قرآن کریم واژهٔ مستقیم عهدشکنی وجود ندارد، اما این مفهوم با تعابیر غنی چون «نَکْث» (باز کردن تاب طناب پس از محکم بافتن آن) در آیه ۱۰ سوره فتح «فَمَنْ نَکَثَ فَإِنَّمَا یَنْکُثُ عَلَىٰ نَفْسِهِ» و عبارت «یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ» در آیه ۲۷ سوره بقره به کار رفته و سرزنش شده است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات کلاسیک فارسی، «گرگ» به دلیل غریزهٔ پیشبینیناپذیرش نماد عهدشکنی است. از نظر تصویری نیز، یک طناب یا رشتهٔ بریده و از هم گسیخته، نماد سنتی عهدگسلی به شمار میرود که با تصویرسازیهای قرآنی نیز همخوانی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل عهدشکنی
عهدشکنی یکی از مفاهیم کلیدی اخلاقی، حقوقی و اجتماعی است که ریشه در ساختار ترکیبی زبان فارسی و عربی دارد. این واژه از نظر لغوی به معنای زیر پا گذاشتن توافقات، پیمانها و وعدههای مکتوب یا شفاهی میان افراد یا گروهها است و در تضاد مستقیم با ارزش والای «وفاداری» قرار میگیرد.
در فرهنگ اسلامی و آیات قرآن کریم، این پدیده عمدتاً با واژههایی نظیر «نکث» و «نقض عهد» توصیف شده و به عنوان رفتاری ناپسند که عواقب آن در نهایت به خود فرد برمیگردد، مورد سرزنش قرار گرفته است. ادبیات فارسی نیز مملو از اشعار و حکایاتی است که عهدشکنی را مایهٔ فروپاشی اعتماد و دوستیها میداند.
از منظر نمادشناسی، عهدشکنی در قالب تصاویری همچون رشتهها و طنابهای پارهشده یا حیواناتی مانند گرگ و مار جلوهگر میشود که همگی نشاندهندهٔ گسست ناگهانی یک پیوند محکم و پیامدهای تلخ و پنهان خیانت در روابط انسانی هستند.