یعنی چه
خودبرتربینی یک ویژگی اخلاقی یا حالت روانشناختی است که در آن فرد با تصویری دروغین و افراطی، خود را از نظر توانایی، دانایی، شأن، نژاد یا ایمان، بالاتر از دیگران میپندارد و به تحقیر یا کماهمیت دیدن جامعه پیرامون خود میپردازد.
تلفظ
این واژه از سه بخش فارسی «خود» (ضمیر مشترک)، «برتر» (صفت تفضیلی) و «بینی» (از مصدر دیدن و نگریستن) ترکیب شده و به صورت خُودبَرتَربینی تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای این عبارت در حل جدول کلمات متقاطع، واژه ۱۱ حرفی «خود برتر بینی» است. از پاسخهای مشابه و کوتاهتر میتوان به تکبر، غرور، عجب و نخوت اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی دقیقترین معادل روانشناختی برای این اصطلاح Superiority complex است و در واژگان عمومی از کلماتی چون Arrogance و Grandiosity نیز استفاده میشود.
در قرآن
هرچند عین این واژه فارسی در قرآن نیست، اما مفهوم آن در قالب واژههایی چون کبر، استکبار، مختال و فخور به شدت نکوهش شده است. بارزترین نماد آن رفتار ابلیس هنگام خلقت آدم با عبارت «أَنَا خَیْرٌ مِنْهُ» (من از او برترم) و نیز سرکشی فرعون است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات اخلاقی، طاووس به خاطر جلوهگری پرها نماد فخرفروشی است. ابلیس نماد خودبرتربینی نژادی و عقیدتی، و فرعون نماد خودبرتربینی سیاسی است. همچنین کوه بلند و آینه (در نگاه افراطی به خود) از دیگر نمادهای آن هستند.
جمعبندی و توضیح کامل خود برتر بینی
خودبرتربینی پدیدهای است که هم در حوزه روانشناسی تحت عنوان عقده خودبرتربینی (Superiority complex) بررسی میشود و هم در حوزه اخلاق و عرفان با عناوینی چون کبر، عُجب و خودپسندی مورد واکاوی قرار میگیرد. این حالت معمولاً مکانیزمی دفاعی برای پنهان کردن احساس حقارت عمیق و درونی فرد است که با نمایش کاذب بزرگی بروز میکند.
در ساختار زبان فارسی، این واژه ترکیبی ساده و روشن دارد که بر نوعی «بینش و نگاه انحرافی به خویشتن» دلالت میکند. مواجهه با این خصلت در متون کهن و مذهبی همواره با هشدار همراه بوده و نمادهایی چون طاووس، ابلیس و فرعون برای تصویرسازی عواقب شوم آن به کار رفتهاند.