یعنی چه
این اصطلاح کنایه از نداشتن ثبات فکری، اخلاقی و شخصیتی است. به رفتاری دلالت دارد که در آن فرد بدون پایبندی به اصولی مشخص، همواره مواضع خود را به نفع حزب، قدرت یا جریانی که در آن لحظه سود بیشتری به او میرساند، تغییر میدهد؛ به تعبیر عامیانهتر فردی که «حزب باد» یا «ابنالوقت» است.
تلفظ
تلفظ روان این عبارت اصطلاحی به صورت «نان به نرخ روز خوردن» است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت ۱۶ حرفی به عنوان معادل کنایاتی همچون ابنالوقت بودن، فرصتطلبی یا دم غنیمتشماری منفعتطلبانه به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از واژه Opportunism برای مفهوم کلی فرصتطلبی و از اصطلاحاتی چون to go with the tide یا to trim one’s sails to the wind برای توصیف این حالت استفاده میشود.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات، حیواناتی مانند آفتابپرست و بوقلمون به دلیل توانایی در تغییر مداوم رنگ خود، نماد این رفتار هستند. همچنین در اشیاء، «بادنما» که با کمترین تغییر در جهت باد میچرخد، اصلیترین نماد شیئی نان به نرخ روز خوردن به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل نان به نرخ روز خوردن
ضربالمثل و اصطلاح کنایی «نان به نرخ روز خوردن» ریشه در مناسبات اقتصادی و بازار قدیمی ایران دارد. در روزگاران گذشته که قیمت نان به دلیل قحطی، جنگ یا خشکسالی به طور ناگهانی دچار نوسان میشد، خریداران و نانوایان ناچار بودند خود را با قیمت همان روز هماهنگ کنند. این رفتار مصلحتآمیز اقتصادی به مرور زمان وارد ادبیات عامه و رفتارشناسی اجتماعی شد تا استعارهای باشد برای افرادی که عقاید و اصول اخلاقی خود را متناسب با سود روزانه معامله میکنند.
این دسته از افراد که در ادبیات کلاسیک با عناوینی چون «ابنالوقت» یا «بوقلمونصفت» شناخته میشوند، فاقد هرگونه ثبات قدم و اصالت در رای هستند. نان به نرخ روز خورها همیشه در جبههای قرار میگیرند که قدرت و سرمایه در آنجا متمرکز است و به محض چرخیدن روزگار، آنها نیز نقاب جدیدی بر چهره میزنند تا منافع شخصیشان دستخوش آسیب نشود.
هرچند این اصطلاح دقیقاً در متن قرآن کریم نیامده است، اما مضامین و آیات متعددی به نکوهش رفتار منافقان و کسانی که در زمان پیروزی خود را شریک مومنان میدانند و در زمان سختی عقب مینشینند، پرداخته است؛ رفتاری که در روانشناسی اجتماعی مدرن نیز به عنوان یکی از آسیبهای جدی در روابط انسانی و تشکیل جامعهای پویا و با اصالت شناخته میشود.