یعنی چه
واژه بندیوان در ادبیات کلاسیک فارسی به معنی نگهبان بند یا همان زندانبان است. با این حال، در چرخشهای زبانی و میان عامه مردم، دگرگونی معنایی پیدا کرده و گاهی به خودِ شخصِ زندانی، اسیر یا محبوس نیز اطلاق میشود.
تلفظ
این واژه به صورت فتح اول (بَ)، سکون نون (ن)، کسر دال (د) و تلفظ واو و الف (یوان) خوانده میشود: بَندیوان.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۷ حرف دارد و بسته به طراح جدول، میتواند به عنوان راهنمای کلمات «زندانبان» یا «زندانی» استفاده شود.
به انگلیسی
بر اساس دو وجه معنایی این کلمه، معادلهای انگلیسی آن متفاوت است؛ برای معنای اصیل آن از Jailer یا Warden و برای معنای عامیانه آن از Prisoner استفاده میشود.
نماد چیست
این واژه صبغه نمادین اسطورهای خاصی ندارد، اما در ادبیات و متون کهن به عنوان نمادی از حبس، محدودیتهای دنیوی (مانند زندان تن) یا ابزار اعمال قدرت و مهار اسیران به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل بندیوان
واژه «بندیوان» نمونهای جذاب از تحول آوایی و دگرگونی معنایی در زبان فارسی است. ریشه این کلمه کاملاً فارسی بوده و از ترکیب واژه «بندی» (به معنی اسیر) و پسوند «بان» (به معنی محافظ و نگهبان) ساخته شده است. شکل اولیه آن در متون کهن به صورت «بندیبان» تلفظ میشده که به مرور زمان و در چرخش زبانی عامیانه، حرف «ب» به «و» تبدیل گشته و به صورت بندیوان درآمده است.
نکته جالب اینجاست که این واژه علاوه بر تغییر تلفظ، دچار دگرگونی در مفهوم نیز شده است؛ به طوری که لغتنامههای معتبری چون دهخدا و معین اشاره میکنند که مردم به مرور زمان معنای اصلی آن (زندانبان) را فراموش کرده و آن را به اشتباه به جای «زندانی و اسیر» به کار بردهاند. از این رو، در بررسی متون مختلف باید به سیاق متن توجه کرد تا مشخص شود مراد نویسنده نگهبان بوده است یا فرد محبوس.
این واژه در قرآن کریم وجود ندارد و یک اصطلاح اصیل فارسی به شمار میرود. امروزه کاربرد رسمی و زنده آن در زبان روزمره کمتر شده و بیشتر در ادبیات کلاسیک، لغتنامهها و به عنوان یک واژه چالشبرانگیز در جدولهای کلمات متقاطع مورد توجه قرار میگیرد.