یعنی چه
این اصطلاح در دو معنای تحتاللفظی و کنایی کاربرد دارد. در معنای نخست به مدفن (گور) و جامه نادوخته مرده (کفن) اشاره میکند. در بیان کنایی، نشاندهنده فقر مطلق، بیارزشی مادیات دنیا و یا یادآور فانی بودن انسان و پایان زندگی است.
تلفظ
واژه «گور» با واو مجهول یا ضمه کشیده (gōr) و واژه «کفن» با فتح کاف و فاء (kafan) تلفظ میشود که حرف عطف «و» این دو را به هم پیوند میدهد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «گور و کفن» به عنوان پاسخی ۷ حرفی برای طراحان کاربرد دارد و معمولاً با راهنماهایی چون «آخرین دارایی انسان» یا «کنایه از بیپولی شدید» پرسیده میشود.
به انگلیسی
در ترجمه ادبی و تحتاللفظی از ترکیب Grave (قبر/گور) و Shroud یا Winding-sheet (کفن) استفاده میشود و در مفهوم کلی کنایی، معادل مرگ و تدفین است.
به عربی
در زبان عربی برای بیان تحتاللفظی از ترکیب القبر و الكفن استفاده میکنند و در کنایات مشابه، الموت والدفن به کار میرود.
به ترکی
در ترکی استانبولی این مفهوم با واژگان mezar (قبر) یا ölüm (مرگ) در کنار kefen (کفن) بیان میشود.
به فارسی
مترادفهای پارسی و ترکیبات کنایی همارز آن در زبان فارسی شامل واژگانی چون خانه آخرت، مزار و دثار، قبر و کفن، و اجل و پایان هستند.
در قرآن
عبارت ترکیبی «گور و کفن» به این شکل در متن قرآن وجود ندارد. معادل عربی گور یعنی «قبر» و جمع آن «مقابر» در آیاتی مانند سوره عبس و تکاثر آمده است، اما واژه کفن در قرآن ذکر نشده و احکام تکفین ریشه در سنت و احادیث اسلامی دارد.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات عرفانی ایران، «گور و کفن» نماد پایان دلبستگیهای دنیوی و مساوات کامل انسانهاست؛ چرا که در نهایت هر فردی از هر طبقه اجتماعی، سهمی فراتر از یک گور ساده و چند متر پارچه سفید نخواهد داشت.
جمعبندی و توضیح کامل گور و کفن
ترکیب «گور و کفن» از دو واژه با ریشههای متفاوت ساخته شده است؛ «گور» واژهای اصیل و بازمانده از پارسی میانه است و «کفن» وامواژهای از زبان عربی به معنی پوشش. این دو در کنار هم یک اصطلاح کنایی و نمادین قدرتمند در فرهنگ عامه و ادبیات فارسی ساختهاند.
این عبارت علاوه بر اشاره به ملزومات اولیه و واجب پس از مرگ، در ضربالمثلها و گفتوگوهای روزمره کنایه از تهیدستی مطلق است؛ به طوری که عبارت «گور ندارد که کفن داشته باشد» تصویری عمیق از بیچیزی را بازگو میکند. از سوی دیگر، شاعرانی چون سعدی از این مفهوم برای تذکر فانی بودن جهان و برابری شاه و درویش در آستانه مرگ بهره بردهاند.