یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح و کنایهٔ رایج در زبان فارسی است. ترکیب کنایی «به بادِ [چیزی] گرفتن» به معنای شدیداً، پیدرپی و هجومگونه تحت تأثیر چیزی قرار دادن است (مانند به باد انتقاد گرفتن) که در اینجا با واژهٔ «تمسخر» ترکیب شده و معنای دست انداختنِ مداوم و تحقیرآمیز را میدهد.
تلفظ
تلفظ صحیح واژگان این ترکیب کنایی به صورت تفکیکشده عبارت است از: بِ (be) + بادِ (bāde) + تَمسخُر (tamaskhor) + گرفتن (gereftan).
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف تعیین میشود. خود عبارت دقیقاً ۱۵ حرف دارد اما به عنوان کلید راهنما، معادلهای آن نظیر استهزا کردن یا ریشخند کردن نیز کاربرد فراوانی دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به میزان شدت و لحن گفتار، از فعلهای متفاوتی استفاده میشود که رایجترین آنها ridicule و mock هستند.
به عربی
در زبان عربی این مفهوم بیشتر با استفاده از ریشههای ثلاثی مجرد سخر و هزأ در بابهای مختلف به کار میرود.
به فارسی
از واژهها و برگردانهای اصیل و رایج فارسی که معادل این عبارت هستند میتوان به «ریشخند کردن»، «دست انداختن»، «سخره گرفتن» و «مضحکه کردن» اشاره کرد. همچنین در جهت مخالف، واژههایی مانند «تکریم کردن»، «بزرگ داشتن»، «تحسین کردن»، «ستودن» و «احترام گذاشتن» به عنوان متضاد آن شناخته میشوند.
در قرآن
عبارت کنایی «به باد تمسخر گرفتن» در متن قرآن وجود ندارد، اما ریشه عربی واژهٔ اصلی آن (س-خ-ر) به کار رفته است. برای نمونه در آیه ۱۱ سوره حجرات آمده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ» که به معنای نهی از به باد تمسخر گرفتن و مسخره کردن گروهی توسط گروه دیگر است.
نماد چیست
برای خود این اصطلاح، المان مادی یا نشانهشناختی ثبتشدهای در فرهنگ عامه وجود ندارد؛ اما در ادبیات کلاسیک فارسی، واژهٔ «باد» در اینگونه ترکیبها نمادی از جریان تند، مداوم، هجومگونه و در عین حال بیبنیاد و ویرانگر است که رفتار ناپسند شخصِ تمسخرکننده را به تصویر میکشد.
جمعبندی و توضیح کامل به باد تمسخر گرفتن
عبارت «به باد تمسخر گرفتن» یکی از کنایههای پرکاربرد و اصیل در زبان فارسی است که از ترکیب واژه عربی «تمسخر» (از ریشه سخر به معنی ریشخند کردن) با ساختار فعلی و کنایی فارسی «به بادِ چیزی گرفتن» پدید آمده است. کلمه «باد» در این ساختار تداعیکننده هجوم تند، مستمر و بیوقفهای است که شأن، اعتبار یا شخصیت فرد مورد نظر را هدف قرار داده و سعی در ویران کردن آن دارد.
این اصطلاح در روابط اجتماعی و ادبیات روزمره، بار معنایی منفی شدیدی دارد و نشاندهنده رفتاری آمیخته با برتریجویی، تحقیر اجتماعی و بیاعتنایی غیرمنصفانه است. در فرهنگ اسلامی و قرآنی نیز هرچند این ترکیب فارسی عیناً وجود ندارد، اما مفهوم محوری آن در قالب واژههایی نظیر «سخریت» و «هزء» به شدت نکوهش شده و افراد از دست انداختن و مضحکه کردن یکدیگر منع شدهاند.
در حوزه ترجمه و فرهنگهای لغت، این عبارت هم سنگ مفاهیمی چون استهزا و ریشخند در نظر گرفته میشود و در زبانهای خارجی مانند انگلیسی با فعلهایی نظیر mock و ridicule همپوشانی کامل دارد. بررسی ابعاد مختلف این کلمه نشان میدهد که کاربرد آن همواره برای توصیف یک موضعگیری تدافعی، تهاجمی یا نقد رفتارهای غیراخلاقی در جامعه بوده است.