یعنی چه
در اصطلاح منطق، فلسفه و کلام، دور مضمر (دور پنهان یا باواسطه) به فرآیند یا استدلالی گفته میشود که در آن وجود یا تعریف یک چیز، مشروط به چیز دیگری است و آن چیز دوم نیز با یک یا چند واسطه، در نهایت به همان چیز اول وابسته میشود. این چرخه به دلیل نداشتن نقطه آغاز مستقل، از نظر منطقی باطل و محال است.
تلفظ
این اصطلاح به صورت دَوْرِ مُضْمَر (تلفظ اصولی علمی) خوانده میشود که در آن دَوْر به معنی چرخش و مُضْمَر به معنی پنهان و پوشیده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح منطقی ۷ حرف دارد. از جایگزینهای آن میتوان به دور خفی یا دور باواسطه اشاره کرد.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی برای اشاره به این نوع مغالطه یا چرخه، از اصطلاحاتی که مفهوم پنهان بودن یا وجود گامهای واسطه را میرسانند استفاده میشود.
به عربی
ریشه این اصطلاح کاملاً عربی است و در متون منطق و کلام اسلامی به همین صورت یا به شکل الدور الخفی به کار میرود.
به فارسی
برگردانهای دقیق و مصطلح فارسی برای این عبارت شامل دور پنهان، چرخه باواسطه، دور ضمنی و دور مستتر است که مفهوم غیرمستقیم بودن وابستگی را میرسانند.
جمعبندی و توضیح کامل دور مضمر
دور مضمر یکی از مباحث کلیدی در منطق و فلسفه اسلامی است که در دسته محالات و استدلالهای باطل قرار میگیرد. تفاوت اصلی آن با دور مصرح (آشکار) در تعداد واسطههاست؛ در دور مصرح دو چیز به طور مستقیم به هم وابسته هستند (الف وابسته به ب، و ب وابسته به الف)، اما در دور مضمر این وابستگی در یک زنجیره پنهان رخ میدهد (مثلاً الف به ب، ب به ج، و ج به الف وابسته است).
این اصطلاح از دو واژه عربی «دور» به معنی چرخش حلقوی و «مضمر» به معنی نهان و پوشیده ترکیب شده است. در تفکرات فلسفی و استدلالهای کلامی، آشکار کردن دور مضمر در کلام رقیب، یکی از روشهای اصلی ابطال نظریات و اثبات مغالطه آمیز بودن ادعاها به شمار میرود، چرا که هرگونه چرخه علّی یا تعریفی که به خود بازگردد از نظر عقلانی غیرممکن است.