یعنی چه
«ذات المطامیر» از دو واژه عربی تشکیل شده است. «ذات» به معنی صاحب یا دارای، و «مطامیر» که جمعِ «مَطموره» است، به گودالها، انبارها یا سیاهچالهای تاریک زیرزمینی گفته میشود که برای ذخیره غله یا زندانی کردن افراد استفاده میشده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب وصفی عربی به صورت «ذاتُ المَطامیر» (Zāt al-Maṭāmīr) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۱۱ حرف دارد. همچنین واژههای همبسته مانند «مطموره» (۶ حرف) به عنوان انبار زیرزمینی غله شناخته میشود.
به انگلیسی
در متون انگلیسی بسته به کاربرد، برای معنای انبار غله از Underground granaries یا storage pits و برای معنای زندان از underground dungeons استفاده میشود.
به عربی
این عبارت اصالتاً عربی است و در زبان مبدأ به عنوان یک ترکیب وصفی یا نام جغرافیایی برای مکانهای دارای انبارهای زیرزمینی به کار میرود.
به فارسی
معادل مستقیم فارسی آن «دارای سیاهچالها» یا «صاحب انبارهای زیرزمینی» است و در برگردانهای تاریخی به مکانهای مستحکم مرزی اشاره دارد.
در قرآن
عبارت «ذات المطامیر» یا واژه «مطامیر» در قرآن کریم وجود ندارد. تنها واژه نزدیک از نظر آوا (و نه معنا)، کلمه «قِطْمِير» در آیه ۱۳ سوره فاطر است که به پوسته نازک روی هسته خرما (کنایه از امر ناچیز) اشاره دارد و ارتباطی با این اصطلاح ندارد.
نماد چیست
در فرهنگ و جغرافیای تاریخی، این واژه نماد پنهانسازی ثروت و امنیت غذایی (ذخیره غلات) است. اما در ادبیات مذهبی و شیعی، واژه «مطامیر» به دلیل شباهت به سیاهچالهای عباسی، نماد مظلومیت، اسارت و صبر سخت امام موسی کاظم (ع) در زندانهای تاریک زیرزمینی است.
جمعبندی و توضیح کامل ذات المطامیر
عبارت «ذات المطامیر» یک ترکیب وصفی عربی است که از نظر لغوی به معنای «دارای انبارها یا سیاهچالهای زیرزمینی» است. واژه مطامیر (مفرد آن: مطموره) از ریشه «طمر» به معنی پنهان کردن و زیر خاک بردن گرفته شده و به گودالهایی اشاره دارد که در گذشته برای ذخیره گندم یا به عنوان زندانهای تاریک استفاده میشده است.
این اصطلاح در جغرافیای تاریخی اسلام، نام شهری استراتژیک و مرزی میان شام و روم بوده که در فتوحات دوران عباسی (به ویژه عهد مأمون و معتصم) اهمیت زیادی داشته است. همچنین در ادبیات مذهبی، کاربرد این واژه یادآور سیاهچالهای مخوفی است که اسارت و مظلومیت اهل بیت در آن رقم خورده است.
باید توجه داشت که این عبارت برخلاف تصور برخی، ریشه یا کاربرد مستقیمی در متن قرآن کریم ندارد و کاملاً یک اصطلاح لغوی، تاریخی و جغرافیایی به شمار میرود که امروزه نیز نام برخی مناطق در جهان عرب (مانند أبو المطامير در مصر) از همین ریشه مشتق شده است.