یعنی چه
«توبره» کیسهای است که به گردن چهارپا میبندند تا هنگام حرکت علوفه بخورد و «آخور» محل ثابت غذا در طویله است. در اصطلاح عامه، عبارت «هم از توبره خوردن و هم از آخور» کنایه از فردی ابنالوقت، منافق یا فرصتطلب است که به حق خود قانع نیست و میخواهد با سازش با دو طرفِ مخالف، از هر دو منبع منفعت کسب کند.
تلفظ
تلفظ واژهٔ توبره به صورت [تُ بْ رَ / tobrah] و واژهٔ آخور به صورت [آ خُ / âxor] است که با واو عطف به هم متصل میشوند.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این عبارت به عنوان پاسخ برای پرسشهایی نظیر «کنایه از فرد منفعتطلب» یا ضربالمثلی با مفهوم «هم از این طرف سود بردن هم از آن طرف» به کار میرود و دقیقاً ده حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم کنایی دورویی و بازی در هر دو جبهه از اصطلاح فوق استفاده میشود. برای واژههای منفرد، Feedbag یا Nosebag معادل توبره و Manger یا Trough معادل آخور است.
به عربی
در فرهنگ عربی، نزدیکترین ضربالمثل به این مفهوم، کنایهٔ غذا خوردن با گرگ و گریه کردن با چوپان است. از نظر واژهشناسی نیز «مِخْلاة» به معنی توبره و «مِذْوَد» یا «مَعْلَف» به معنی آخور است.
به فارسی
مترادفهای این ترکیب کنایی در زبان فارسی شامل عباراتی همچون «ابنالوقت»، «بوقلمونصفت»، «دورو»، «هم خدا را خواستن و هم خرما را» و «نان را به نرخ روز خوردن» است که همگی بر منفعتطلبی و عدم ثبات قدم دلالت دارند.
نماد چیست
این عبارت در ادبیات و فرهنگ عامه نماد بارز بوقلمونصفتی و زرنگیِ کاذب است؛ تصویرگر موجود یا فردی که میخواهد بدون تعهد به هیچ جبهه یا اصولی، از تمام مزایای ممکن در موقعیتهای متضاد بهرهمند شود.
جمعبندی و توضیح کامل توبره و آخور
عبارت «توبره و آخور» که ریشه در ضربالمثل معروف «هم از توبره میخورد و هم از آخور» دارد، از واژگان اصیل فارسی میانه و پهلوی (tōbarag و واژگان اوستایی آخور) پدید آمده است. این اصطلاح با ترسیم تصویری ملموس از حیوانی طماع که همزمان سهم غذای سفری و طویلهٔ خود را میبلعد، به نقد رفتار رفتارهای ناپسند انسانی میپردازد.
در کاربردهای اجتماعی، سیاسی و ادبی، این عبارت کنایهای رسا برای توصیف افراد دورو، ابنالوقت و فرصتطلب است. این افراد با تغییر موضع مداوم و سازش با طرفین یک دعوا یا دو جبههٔ مخالف، تلاش میکنند منافع خود را از هر دو سو تضمین کنند، بدون آنکه به اصول یا جریان خاصی وفادار بمانند.