معنی
در لغتنامههای معتبر مانند دهخدا و فرهنگ معین، هیجان به معنای انگیخته شدن، برانگیختگی، جوش و خروش و تلاطم آمده است. در اصطلاح علمی و روانشناسی نیز به واکنشهای پیچیده، کوتاهمدت و شدید روانی و فیزیولوژیکی در برابر یک محرک بیرونی یا درونی (مانند شادی، خشم، ترس یا غم) هیجان گفته میشود.
یعنی چه
هیجان یعنی وقتی انسان یا جاندار در موقعیتی قرار میگیرد که تعادل روانی و جسمی او دستخوش تغییر ناگهانی میشود؛ این حالت با تغییرات بدنی مانند تپش قلب یا تغییر چهره و تغییرات روحی مثل احساس شور، اضطراب یا خشم همراه است.
مترادف
این واژهها در متون ادبی، روانشناسی و عرفانی بسته به سیاق متن میتوانند به جای هیجان استفاده شوند.
متضاد
کلماتی که بیانگر حالت پایدار، بدون تغییر ناگهانی و دور از جوش و خروش روان هستند.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه ثلاثی مجرد (هـ ی ج) مشتق شدهاند و معنای برانگیختگی را در خود دارند.
ریشه
واژه هیجان مصدری عربی است که از فعل «هاجَ» به معنی برآشفتن، تحریک شدن و به جوش آمدن گرفته شده و با همین ساختار وارد زبان فارسی شده است. در قرآن کریم، فعل مشتق از این ریشه یعنی «یَهیجُ» دو بار (سوره زمر آیه ۲۱ و سوره حدید آیه ۲۰) برای توصیف خشک و زرد شدن گیاهان به کار رفته است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «شور و تلاطم»، «برانگیختگی روحی» یا «جوش و خروش»، واژه ۵ حرفی «هیجان» یک جواب دقیق است.
به انگلیسی
بسته به نوع و شدت برانگیختگی، واژگان متفاوتی در زبان انگلیسی معادل هیجان قرار میگیرند؛ برای مثال واژه Emotion بیشتر به احساسات درونی و Excitement به شور و اشتیاق ظاهری اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل هیجان
واژه هیجان بیانگر یکی از کلیدیترین و پویاترین حالات روانی و فیزیولوژیکی انسان است. این کلمه که ریشه در زبان عربی دارد، به خوبی توانسته در زبان فارسی جایگاه خود را پیدا کند و به حالات پرشور، متلاطم و ناگهانی روح و جسم اطلاق شود. هیجانها، چه مثبت مانند شادی و شورِ اشتیاق و چه منفی مانند خشم و اضطراب، بخش جداییناپذیری از تجربه زیسته انسان هستند که به رفتارها و واکنشهای ما جهت میدهند.
در ساختار زبان و ادبیات، این کلمه با کلماتی چون آرامش و سکون به تقابل برمیخیزد و در عین حال، نمادی از جریان انرژی و حرکت روان به شمار میرود. شناخت و مدیریت درست این حالات، موضوع بسیاری از مباحث روانشناسی مدرن است، چرا که فوران کنترلنشده آن میتواند به آشفتگی منجر شود، در حالی که هدایت صحیح آن، پویایی و انگیزه زندگی را تامین میکند.