یعنی چه
شیر آغوز مایعی غلیظ، متمایل به رنگ زرد و بسیار مغذی است که در روزهای نخست پس از زایمان در پستان انسان و سایر پستانداران ترشح میشود. این ماده به دلیل داشتن مقادیر انبوهی از آنتیبادیها، نقش یک واکسن طبیعی را برای تقویت سیستم ایمنی نوزاد و حفاظت از او در برابر بیماریها ایفا میکند.
تلفظ
ترکیب واژگانی «شیر» با سکونِ ی واکه کشیده و «آغوز» با کسرۀ اضافه به صورت مضاف و مضافالیه تلفظ میشود؛ واژه آغوز با مد روی الف و ضمه روی حرف غین خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای شرح در متن و کلاسیک، برای راهنمای «نخستین شیر پس از زایمان»، علاوه بر عبارت ۷ حرفی «شیر آغوز»، کلماتی نظیر ماک، فله، ژهک و شمه نیز به عنوان پاسخ کاربرد دارند.
به انگلیسی
در متون تخصصی پزشکی و زیستشناسی از واژه Colostrum استفاده میشود، در حالی که در محاوره عمومی به آن First milk نیز میگویند.
به عربی
در زبان عربی به شیری که در چند روز اول پس از ولادت در پستان جمع میشود «لَبأ» میگویند که در متون طب سنتی نیز به همین صورت راه یافته است.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای کاربردهای دامداری و عامیانه از ترکیب Ağız sütü استفاده میشود که به معنای شیر اولیه است.
نماد چیست
در علم پزشکی امروزی به دلیل خواص حیاتی و رنگ منحصربهفردش به «مایع طلا» (Liquid Gold) معروف است. در فرهنگ عامه و سنتی نیز این شیر نماد اولین تغذیه متبرک، ایمنیبخشی، پیوند عمیق مادر و فرزند و شروع رشد سالم به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل شیر آغوز
شیر آغوز که در زبان عامیانه و فرهنگهای لغت فارسی با نامهایی چون ماک، شیرماک و فله نیز شناخته میشود، نخستین ترشح غدد پستانی پس از زایمان است. این مایع زردرنگ و غلیظ، تفاوت ساختاری عمدهای با شیر معمولی دارد؛ چرا که سرشار از پروتئینها، پادتنها (ایمونوگلوبولینها) و ترکیبات ضد میکروبی است که دستگاه گوارش و سیستم ایمنی آسیبپذیر نوزاد را در برابر عوامل بیماریزا واکسینه میکند.
از نظر ریشهشناسی، واژه آغوز در زبان فارسی معنایی مستقل از لغت «اُغوز» (نام قبایل ترک) یا واژه گیلکی «آغوز» (به معنی گردو) دارد و در متون طب سنتی به عنوان مادهای بسیار حیاتی برای رشد ابتدایی نوزادان انسان و دام ارزیابی شده است. گرچه اصطلاح مستقیم آغوز در متن قرآن نیامده، اما مفسران ذیل آیات مربوط به دوران شیردهی، بر اهمیت تغذیه نوزاد با این شیر اولیه تأکید کردهاند.