یعنی چه
مهربان به معنای دارای محبت، نرمخو، باعاطفه و دلسوز است؛ کسی که رفتار همراه با لطف و شفقت دارد. دلرحم نیز به کسی گفته میشود که دارای قلبی نرم و رحیم است، از دیدن رنج دیگران ناراحت میشود و زود ترحم میکند.
تلفظ
تلفظ این عبارت ترکیبی به صورت [mehrabān va del-rahm] است.
در جدول
پاسخ دقیق برای این مدخل در جدول، خود کلمه «مهربان و دلرحم» با ۱۲ حرف است. کلمات جایگزین و کوتاهتر شامل رئوف، رحیم، شفیق و عطوف هستند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای متعددی برای رساندن این مفهوم وجود دارد که بر عاطفه، دلسوزی و داشتن قلب نرم دلالت میکنند.
به عربی
در زبان عربی صفات مشبهه و صیغههای مبالغه مانند رئوف و رحیم دقیقترین معادلهای معنایی را برای این مفهوم پدید میآورند.
به فارسی
مترادفهای فارسی این واژه شامل کلماتی چون باعاطفه، بامحبت، دلسوز، عطوف، شفیق، مهرباندل، نرمدل و غمخوار است. متضادهای آن نیز سنگدل، سختدل، قسیالقلب، بیرحم و جفاپیشه هستند.
در قرآن
خود این عبارت ترکیبیِ فارسی در متن قرآن نیست، اما معادلهای دقیق معنایی آن بارها استفاده شده است. از جمله در عبارت «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم» و همچنین آیه ۱۲۸ سوره توبه که پیامبر اسلام (ص) را با صفت «بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَحِيمٌ» (نسبت به مؤمنان بسیار مهربان و دلرحم) توصیف میکند.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، این صفت نماد کمال روحی، اخلاق نیکو و عشق به خلق است. در فرهنگ عامه و ادبیات جهانی، «قلب» نشانه احساسات و مهربانی، «باران» نماد رحمت بیمنت، و «کبوتر سفید» یا «شاخه زیتون» نماد صلح و شفقت به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل مهربان و دلرحم
عبارت «مهربان و دلرحم» یک ترکیب وصفی و عطفی غنی در زبان فارسی است که از دو جزء با ریشههای کهن ساخته شده است؛ «مهربان» ریشه در فارسی میانه و واژه مِهر (مرتبط با ایزد میترا) دارد که به معنای دارنده محبت است، و «دلرحم» ترکیبی از دل فارسی و رحم عربی است که به نرمدلی و شفقت اشاره میکند. این مفهوم نشاندهنده عالیترین فضایل اخلاقی و انسانی است.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی، این صفت جلوهای از رحمت و رأفت الهی و همچنین آینه اخلاق پیامبر گرامی اسلام است که با تعابیری همچون رؤوف و رحیم ستوده شده است. این واژه در ادبیات عرفانی و کلاسیک ایران نیز به عنوان ویژگی بارز انسانهای کامل و پاکنهاد معرفی میشود و نمادی از کمال روحی، صلحجویی و عشق بیدریغ به تمامی آفریدگان است.