یعنی چه
این عبارت ترکیبی از دو بخش «خالق» (به معنی آفریننده و پدیدآورنده) و «لبابالالباب» (به معنی خالصِ خردها یا مغزِ عقلها) است. در ادبیات فارسی، این ترکیب اشاره به سدیدالدین محمد عوفی، نویسنده و تذکرهنویس شهیر قرن هفتم هجری دارد که اثر ارزشمند «لبابالالباب» را به عنوان قدیمیترین تذکره شعر فارسی به نگارش درآورد.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [خالِقِ لُ / با / بُل / اَل / باب] است که در آن لُباب به معنای مغز و خالص، و الألباب جمع لُب به معنای خردها و عقلها میباشد.
در جدول
در جدولهای متقاطع و طراحان سوالات ادبی، پاسخ به طراحان معمولاً نام نویسنده اثر یعنی «محمد عوفی» یا «عوفی» است. خود عبارت «خالق لباب الالباب» دقیقاً دارای ۱۵ حرف است.
به انگلیسی
برای برگردان این اصطلاح خاص و کتابشناختی به زبان انگلیسی، از واژگان مربوط به پدیدآورنده اثر همراه با نام آوانویسی شده کتاب استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که کلمات تشکیلدهنده این ترکیب (خالق، لباب، الباب) همگی ریشه در زبان عربی دارند، ترکیب معادل آن در زبان عربی برای اشاره به پدیدآورنده اثر به شکل مؤلف یا صانع ساختار مییابد.
به فارسی
معادل سره و خالص فارسی این ترکیب پدیدآورنده یا نویسنده «مغزِ خردها»، «خلاصه عقلها» یا «گزیده دانایان» است که به جای نام اصطلاحی کتاب، مفهوم لغوی آن را برجسته میسازد.
در قرآن
خود این ترکیب ساختگی در متن قرآن وجود ندارد؛ اما کلمه «خالق» بارها به عنوان صفت الهی (مانند اللهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ) به کار رفته است. همچنین واژه «الألباب» در قالب ترکیب شهیر «أُولُو الْأَلْبَابِ» (صاحبان خرد و اندیشه) ۱۶ بار در قرآن کریم برای ستایش اندیشمندان ذکر شده است.
نماد چیست
از نظر فرهنگی و ادبی، این عبارت نمادی از سرچشمه حفظ آثار شاعران پارسیزبان، رسوخ به باطن و حقیقت معرفت، و تجلیل از دانشمندان عمیقنگر است؛ چرا که کتاب مذکور اولین نمونه جامع حفظ تذکره شعرا است.
جمعبندی و توضیح کامل خالق لباب الالباب
عبارت «خالق لبابالالباب» در حقیقت یک ترکیب اضافی توصیفی-تاریخی است. بخش دوم این ترکیب یعنی «لبابالالباب» نام نخستین و قدیمیترین کتاب تذکره و زندگینامه شاعران به زبان فارسی است که در قرن هفتم هجری نگاشته شده است. واژه لباب به معنی مغز و خالص هر چیز و الباب جمع لُب به معنی عقول و خردها است؛ بنابراین لغواً به معنای «عصاره خردها» میباشد.
با توجه به این موضوع، منظور از «خالق» این اثر، نویسنده و پدیدآورنده نامدار آن یعنی سدیدالدین محمد عوفی (یا همان محمد عوفی بخاری) است. این اصطلاح در مسابقات اطلاعات عمومی و جداول کلمات متقاطع کاربرد زیادی دارد و برای یافتن نام این شخصیت ادبی یا مفهوم عمیق قرآنیِ صاحبان خرد (اولوالالباب) مورد جستجو قرار میگیرد.