معنی
واژهٔ بخشش در زبان فارسی دارای دو هستهٔ معنایی اصلی و متمایز است: نخست به معنای دادن مال، هدیه، انعام یا صله به کسی بدون چشمداشت (عطا و دهش)، و دوم به معنای گذشت کردن، عفو و چشمپوشی از گناه، جرم یا خطای دیگران که در این حالت با واژهٔ بخشایش مترادف است.
یعنی چه
این واژه در تعاملات اجتماعی و اخلاقی به دو رفتار پسندیده اشاره دارد؛ یا به معنای سخاوت، کرم و تبرع در مال است که شخص چیزی از دارایی خود را به دیگری میبخشد، و یا به معنی رهایی از خشم و کینه و رویکرد بزرگوارانه در برابر تقصیرات دیگران است.
مترادف
با توجه به دو معنای این واژه، مترادفهای آن در حوزهٔ دهش شامل عطا، هدیه، بذل و کرم، و در حوزهٔ اخلاق و مغفرت شامل عفو، گذشت، آمرزش و اغماض میشود.
متضاد
متضاد این واژه در مفهوم گذشت، کینهتوزی، انتقام و مجازات است؛ اما در مفهوم مادی و دهش، متضادهای آن بخل، خست و امساک هستند.
هم خانواده
واژههای مشتق و همریشه با بخشش همگی حول مفهوم تقسیم کردن، سهم دادن و عفو کردن شکل گرفتهاند.
ریشه
واژهٔ بخشش کاملاً ایرانی و اصیل است. این واژه اسم مصدر از فعل «بخشیدن» بوده و در زبان پهلوی (فارسی میانه) به صورت baxšišn به کار میرفته است. ریشهٔ کهنتر آن به زبانهای اوستایی و هخامنشی با ریشهٔ -baxš بازمیگردد که به معنای سهم دادن، تقسیم کردن و عطا کردن است.
جمله سازی
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، اگر راهنمای سوال «عفو و گذشت» یا «عطا و انعام» باشد و کلمهای ۴ حرفی خواسته شود، پاسخ دقیق آن خودِ واژهٔ «بخشش» است.
به انگلیسی
برای برگردان این واژه به انگلیسی باید به سیاق متن توجه کرد؛ برای مفاهیم معنوی و اخلاقی از Forgiveness و برای مفاهیم مادی و هدیه دادن از Donation یا Gift استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل بخشش
واژهٔ «بخشش» یکی از اصیلترین و پرکاربردترین واژههای زبان فارسی است که ریشه در دوران باستان و زبان پهلوی دارد. این واژه از نظر معنایی ذوالوجوه است؛ از یک سو به مظهر تجلی سخاوت مادی، کرم، احسان و صله دادن بدون چشمداشت اشاره دارد و از سوی دیگر، در ساحت اخلاق و عرفان، به معنی عفو، گذشت و چشمپوشی از تقصیرات و خطای دیگران جلوهگر میشود.
در فرهنگ معنوی و اسلامی، هرچند خودِ لفظ بخشش به دلیل فارسی بودن در متن قرآن نیامده، اما مفاهیم کلیدی معادل آن نظیر «عفو»، «مغفرت» و «رحمت» به وفور دیده میشوند و از صفات برجسته الهی (مانند غفور و وهاب) به شمار میروند. نمادهایی چون کبوتر سفید یا دستهای گشوده در فرهنگهای مختلف جهان، گواهی بر ارزش والای این مفهوم در صلحطلبی و انساندوستی است.
در جمعبندی نهایی، بخشش چه در قالبِ دادنِ مال برای گرهگشایی از دیگران باشد و چه در قالبِ گذشتِ معنوی برای رهایی از کینه و خشم، مایهٔ تزکیه نفس و یکی از والاترین صفات انسانی و نشانههای انسان کامل در فرهنگ اخلاقی و عرفانی به شمار میرود.