یعنی چه
در فقه امامیه، بر اساس نظر مشهور فقها، در صورتی که فرد بتواند مجتهد اعلم (داناترین) را تشخیص دهد، تقلید از غیر اعلم جایز نیست. اعلم به کسی گفته میشود که در قواعد فقهی و اصولی تسلط بیشتری داشته و خطای کمتری در استخراج احکام از منابع دینی دارد.
تلفظ
این اصطلاح فقهی از دو واژه عربی «تَقْلید» (با فتح ت و سکون ق) و «اَعْلَم» (با فتح الف و سکون ع) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به پرسش «پیروی از داناترین مجتهد در فقه» یا «رجوع به فقیه برتر»، واژه «تقلید اعلم» با ۹ حرف است.
به انگلیسی
در متون حقوقی و اسلامی انگلیسی، برای رساندن مفهوم تقلید اعلم از واژگانی چون emulation یا following به همراه تعابیری مانند most learned jurist یا most knowledgeable authority استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب کلمهای کاملاً ریشه در زبان عربی دارد و در فقه شیعه به همین صورتِ «تقليد الأعلم» به کار میرود.
به فارسی
معادل یا برگردان روان فارسی این اصطلاح، «پیروی از داناترین و برترین فقیه زمان» یا «تباعیت از مرجع علمی برتر» است.
در قرآن
خود عبارت «تقلید اعلم» به صورت مستقیم در قرآن کریم نیامده است، اما فقها برای اثبات وجوب آن به اصولی از آیات قرآن استناد میکنند؛ از جمله آیه ۹ سوره زمر که میفرماید: «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ» (بگو آیا کسانی که میدانند با کسانی که نمیدانند یکسانند؟) و همچنین آیه ۴۳ سوره نحل: «فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ» (پس از اهل ذکر/آگاهان بپرسید اگر خود نمیدانید).
نماد چیست
این اصطلاح در بستر مذهبی و اجتماعی، نمادی از «رجوع به بالاترین سطح تخصص در جامعه (سیره عقلا)» و مظهر اقتدار علمی در نظام مرجعیت شیعه به شمار میرود. همچنین از نظر لغوی (ریشه ق-ل-د به معنی قلاده بر گردن انداختن)، گاهی به عنوان نمادِ سپردن و پذیرش مسئولیت فتاوا و اعمال شرعی به گردن فقیه برتر تعبیر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تقلید اعلم
اصطلاح فقهی «تقلید اعلم» یکی از مفاهیم کلیدی در فقه امامیه (شیعه) است که تکالیف شرعی افراد غیرمجتهد (مکلّفان) را تعیین میکند. بر اساس این قاعده، فردی که خود توانایی استنباط و استخراج احکام الهی از منابع اصلی یعنی قرآن و سنت را ندارد، باید از مجتهدی پیروی کند که در میان تمام فقیهان همعصر خود، از نظر دانش، توانایی علمی، شیوه استدلال و هوش فقهی برتر و بالاتر باشد تا احتمال خطا در عمل به دین به کمترین حد ممکن برسد.
اگرچه عبارت تقلید اعلم در متن قرآن نیامده است، اما مبنای عقلی و شرعی آن بر اساس آیاتی است که تفاوت مرتبه دانایان با نادانان را گوشزد میکنند یا دستور به پرسش از اهل علم میدهند. ریشه لغوی واژه تقلید نیز نشاندهنده قرار دادن مسئولیت اعمال بر دوش متخصصترین فرد است، که در جامعه امروز به عنوان یک اصل عقلایی در تمامی تخصصها (مانند رجوع به بهترین پزشک یا جراح) شناخته میشود.