معنی
قریحه در لغت به معنای سرشت، طبع و نیروی ادراک فطری است. این واژه در اصل و در معنای مادی خود به «نخستین آبی که از چاه بیرون میآید» یا «آغاز هر چیز» اشاره داشته و بعدها به عنوان استعاره برای ذوق خلاق و توانایی طبیعی انسان به کار رفته است.
یعنی چه
وقتی میگویند کسی قریحه دارد، یعنی از یک جوشش درونی و استعداد خدادادی برخوردار است که به او اجازه میدهد شعر بگوید، بنویسد یا هنرآفرینی کند؛ این ویژگی بیشتر جنبه فطرتی و درونی دارد تا اکتسابی.
مترادف
واژههایی مانند ذوق، طبع و استعداد بیشترین شباهت معنایی را با قریحه دارند و در متون مختلف به جای آن استفاده میشوند.
هم خانواده
این کلمه از ریشه عربی «ق ر ح» مشتق شده است و کلماتی مانند قرائح (به عنوان جمع تکسیر آن) با آن همخانواده هستند.
جمله سازی
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت [قَ ری حَ / قَ ری هِ] تلفظ میشود و حرف اول آن دارای مصوت کوتاه زبر (فتحه) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طبع طبیعی یا ذوق خلاقانه با ۵ حرف خواسته شود، پاسخ دقیق آن «قریحه» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به لحن متن، واژههای Talent و Flair بهترین معادلها برای رساندن مفهوم قریحه هنری و ادبی هستند.
به عربی
خود واژه در اصل عربی است. البته در عربی معاصر، برای اشاره به استعداد بیشتر از واژه «موهبة» استفاده میشود.
به فارسی
برگردان خالص فارسی این کلمه ترکیبی از واژههای «ذوق درونی» یا «سرشت و طبع پاک» است که خلاقیت فطری شخص را نشان میدهد.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، قریحه به عنوان نماد و مظهر جوشش فکری، نبوغ ناب و الهام شاعرانه شناخته میشود و جنبهای انتزاعی و ذهنی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل قریحه
واژه قریحه ریشه در زبان عربی دارد و در اصل به اولین آبی که از چاه میجوشد اشاره داشته است. این معنای مادی به زیبایی در ادبیات به استعارهای برای جوشش استعداد، ذوق درونی و توانایی فطرتی انسان در آفرینش آثار هنری، ادبی و علمی تبدیل شده است. قریحه نیرویی است اکتسابی که با آموزش صرف به دست نمیآید، بلکه مانند چشمهای از درون انسان میجوشد.
در لغتنامههای معتبری چون دهخدا و معین، این کلمه مترادف با نبوغ، طبع و استعداد دانسته شده است. تفاوت ظریف آن با استعداد عادی در این است که قریحه معمولاً با خلاقیتهای ظریف هنری و ادبی گره خورده است و به نوعی به الهام شبیه است. این کلمه در جدولها کاربرد زیادی دارد و معادلهای انگلیسی آن به خوبی بعد هنری و استعداد ذاتی آن را منعکس میکنند.