معنی
نطفه در اصل به معنای مقدار بسیار کم از مایع یا قطرهای آب صاف است. در زیستشناسی و اصطلاح عامه، به سلولهای جنسی (اسپرم، تخمک یا سلول تخم حاصل از لقاح) که منشأ شکلگیری جنین هستند، اطلاق میشود.
یعنی چه
وقتی صحبت از نطفه میشود، مقصود همان ذره و ماده اولیهای است که حیات یک موجود زنده از آن آغاز میشود. این واژه کنایه از اصل، منشأ و بنیان هر چیزی نیز هست.
مترادف
واژههایی مانند اسپرم و سلول جنسی در علم زیستشناسی، و کلماتی چون مایه، اصل و تخمه در ادبیات فارسی به عنوان مترادف آن به کار میروند.
ریشه
این واژه عربی است و از فعل «نَطَفَ» به معنی چکیدن، قطرهقطره روان شدن آب یا جاری شدن مقدار اندکی مایع مشتق شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه با ضمه روی حرف اول (نُ) و سکون روی طاء و فاء است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، برای راهنماهایی مثل «مایه آغازین جنین» یا «قطره آب اندک»، کلمه ۴ حرفی «نطفه» پاسخ اصلی است.
به انگلیسی
بسته به کاربرد علمی یا عمومی، معادلهای متفاوتی در انگلیسی برای آن وجود دارد که رایجترین آنها Sperm است.
به عربی
در زبان عربی عیناً از کلمه «النطفة» استفاده میشود که ریشه اصلی خود واژه است.
به فارسی
در برگردانهای اصیل فارسی به جای این واژه از کلماتی چون «مایه»، «تخمه» یا «آب اندک» استفاده میشده است.
در قرآن
واژه نطفه ۱۲ بار در قرآن کریم به کار رفته و نشاندهنده اولین مرحله مادی خلقت انسان است. آیاتی مانند «إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ» به نطفه آمیخته و آفرینش انسان از یک قطره ناچیز (ماء مهین) در جایگاهی استوار (قرار مکین یا همان رحم) اشاره دارند.
نماد چیست
نطفه در ادبیات و عرفان نماد آغاز ناچیز انسان در برابر عظمت خالق است. در کاربرد کنایی و روزمره، عبارت «نطفه چیزی بسته شدن» به معنای شکلگیری اولیه یک جریان، ایده، توطئه یا رویداد به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل نطفه
واژه «نطفه» ریشهای عربی دارد و در اصل به معنای قطرهای آب صاف و اندک است. این کلمه در گذر زمان و با توسعه علوم زیستی، به طور خاص برای اشاره به سلولهای جنسی، مایع تولیدمثل و سلول تخم حاصل از لقاح که اولین سنگبنای شکلگیری جنین است، به کار میرود.
در فرهنگ اسلامی و متن قرآن کریم، نطفه به عنوان نخستین مرحله از مراحل شگفتانگیز خلقت انسان معرفی شده است تا یادآور آغاز کوچک و مادی انسان در مسیر تبدیل شدن به یک موجود کامل باشد. این مفهوم در زبان فارسی کاربردی کنایی نیز یافته و نمادی برای منشأ، بنیاد و شروع اولیه هر پدیده یا جریانی به شمار میرود.