معنی
واژه عقیم در لغت به انسان یا حیوان نازایی گفته میشود که توانایی باروری و تولید مثل ندارد. این کلمه در زبان فارسی کاربرد گستردهای نیز در معنای مجازی دارد و به هر امر، تلاش، اندیشه یا طرحی که به نتیجه نرسد و بیثمر بماند، عقیم گفته میشود.
یعنی چه
در اصطلاح، وقتی میگویند چیزی عقیم است، یعنی آن موضوع به بنبست رسیده و هیچگونه زایش، پیشرفت یا فایدهای از آن حاصل نمیشود؛ مانند یک فکر عقیم یا تلاشهای عقیممانده.
مترادف
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به پرسشهایی نظیر نازا، سترون یا بیفرزند، واژه چهار حرفی «عقیم» به کار میرود.
به انگلیسی
برای معادلهای زیستی و پزشکی از واژگان sterile و infertile استفاده میشود، در حالی که در کاربردهای مجازی و به معنی بینتیجه بودن، واژه fruitless مناسب است.
به عربی
واژه عقیم اصالتاً ریشه عربی (ع-ق-م) دارد و در این زبان برای هر دو جنس زن و مرد بدون تغییر شکل به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی واژه kısır رایجترین معادل برای بیان مفهوم ناباروری و همچنین عقیم بودن یک موضوع است.
به فارسی
برگردانها و معادلهای اصیل فارسی این واژه کلماتی نظیر «نازا»، «سترون» و «بیبر» یا «بیبار» هستند.
در قرآن
این واژه و همخانوادههایش ۴ بار در قرآن آمدهاند. در معنای حقیقی در آیه ۲۹ سوره ذاریات از زبان همسر حضرت ابراهیم به صورت «عَجُوزٌ عَقِیمٌ» (پیرزنی نازا) و در آیه ۴۹ سوره شوری آمده است. در معنای مجازی نیز به باد ویرانگر قوم عاد «رِيحَ الْعَقِيمَ» (بادی بدون باران و خیر) و به روز قیامت «يَوْمٍ عَقِيمٍ» (روزی بدون فردا برای کافران) تجلی یافته است.
نماد چیست
در ادبیات، فرهنگ و سیاست، کلمه عقیم به عنوان نمادی از یک جریان، تفکر یا طرحی استفاده میشود که به هیچ نتیجه مثبتی ختم نشده، پویایی خود را از دست داده و توانایی خلق پدیدهای نو را ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل عقیم
واژه «عقیم» ریشه در زبان عربی دارد و از دیدگاه لغوی به معنای نازا، سترون و ناتوان از باروری و فرزندآوری است. این کلمه در متون پزشکی و زیستشناسی برای توصیف جانداران یا انسانهایی که قدرت تولید مثل ندارند به کار میرود و همخانوادههایی چون عقم، تعقیم و عقیمسازی دارد.
علاوه بر کاربرد حقیقی، این کلمه در زبان فارسی مصارف مجازی بسیار فراوانی دارد. هرگاه یک ایده، نظریه، مذاکره، تلاش یا جریان اجتماعی به بنبست برسد و هیچ ثمر، فایده و نتیجه ملموسی به بار نیاورد، از آن به عنوان یک امر «عقیم» یا «عقیممانده» یاد میشود که نشاندهنده ناامیدی و توقف پیشرفت است.
در کتاب قرآن نیز این واژه هم در معنای فیزیکی (ناباروری همسر ابراهیم) و هم در معنای کنایی و مجازی (مانند باد عقیم که بادی مخرب و بدون ابر بارانزا بود) استفاده شده است که جامعیت معنایی این واژه را در دو قلمرو عینی و ذهنی نشان میدهد.