نگون بخت یعنی چه؟ متضاد آن

جمع‌بندی و توضیح کامل نگون بخت

واژه «نگون‌بخت» یک صفت مرکب اصیل و کهن در زبان فارسی است که از دو بخش «نگون» (به معنی وارونه و سرازیر، برگرفته از ریشه پهلوی) و «بخت» (به معنی سهم و تقدیر، برگرفته از ریشه اوستایی) تشکیل شده است. معنای تحت‌اللفظی آن «کسی که سرنوشت و اقبالش وارونه شده» است و در ادبیات فارسی قدمت بالایی دارد، به طوری که در اشعار حماسی فردوسی نیز به وفور دیده می‌شود.

این واژه در لغت‌نامه‌ها مترادف با مفاهیمی چون شوربخت، بداقبال، تیره روز و بخت‌برگشته است و نقطه مقابل مفاهیمی مثل خوشبخت و کامروا قرار می‌گیرد. در نگاه نجوم قدیم و فرهنگ عامه، نگون‌بختی را به نحسی ستارگان و برگشتن طالع نسبت می‌دادند.

از نظر دوزبانی، در فرهنگ قرآنی و زبان عربی این مفهوم با واژه «شقاوت» و اصطلاح «شقی» پیوند خورده است، و در زبان انگلیسی معادل‌های دقیقی چون Unfortunate و Ill-fated دارد که هر دو بر عنصر بدشانسی و تقدیر نامساعد تاکید دارند.