یعنی چه
واژهٔ باحور به اوج گرمای تابستان، سوزندگی هوا و حالت بحرانی حرارت در تیر و مرداد اشاره دارد. همچنین به بخاری که در اثر تابش شدید آفتاب در روزهای بسیار داغ از سطح زمین بلند میشود، باحور میگویند. اصطلاح «ایام باحور» در گذشته به دورهٔ چندروزهای از اوج گرما اطلاق میشد که قدما از روی آبوهوای آن، وضعیت کل سال را پیشبینی میکردند.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی و عربی به صورت بَاحُور (با فتح باء و سکون حاء و واو کشیده) تلفظ میشود. در برخی متون متأخر و لغتنامهها، شکلِ «باحورا» نیز برای آن ثبت شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ طراحان برای راهنماهایی مثل «شدت گرمای تابستان»، «بخار زمین در روز داغ» یا «چله تابستان»، واژه ۵ حرفی «باحور» یا شکل ۶ حرفی آن «باحورا» است.
به انگلیسی
برای انتقال دقیق این مفهوم در انگلیسی، اصطلاح اصیل «Dog days» بهترین معادل برای ایام بحران گرما است. همچنین عبارتهای توصیفی مانند sweltering heat نیز کاربرد دارند.
به عربی
در زبان عربی این واژه عینا به صورت باحور و باحوراء به معنی «شدة الحر في تموز» (شدت گرما در ماه تموز) استفاده میشود و ریشه در اصطلاحات اقلیمی قدیم دارد.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج فارسی که دقیقاً همین حس و مفهوم را منتقل میکنند شامل واژههایی چون «گرماگرم»، «چلهٔ تابستان»، «تف» (حرارت برخاسته از چیزی) و «گرمای سخت» هستند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی (مانند اشعار خاقانی و نظامی)، باحور یا باحورا نمادی از سختی، سوزندگی مفرط و فضای طاقتفرسا شبیه به دوزخ است. شاعران قدیم از تف باحورا برای تصویرسازی بادهای سموم و بیابانهای داغ استفاده میکردند.
جمعبندی و توضیح کامل باحور
واژهٔ «باحور» کلمهای کهن، فصیح و کمکاربرد در زبان فارسی است که ریشههای آن به فرهنگ اقلیمی و نجومی قدیم بازمیگردد. این واژه به طور دقیق به شدیدترین و داغترین روزهای فصل تابستان (بهویژه ماه تموز یا اواخر تیر و اوایل مرداد) اشاره دارد؛ زمانی که هرم گرما به اوج میرسد و بخاری سوزان از سطح زمین بلند میشود.
در فرهنگهای لغت قدیمی مانند دهخدا، دربارهٔ ریشهٔ آن دیدگاههای متفاوتی وجود دارد؛ برخی آن را وامواژهای یونانی به معنای روزگارآزموده میدانند و برخی دیگر آن را مشتق از واژهٔ عربی «بحران» (به معنی وضعیت نهایی و به اوج رسیدن تب یا گرما) قلمداد میکنند. این کلمه در متن قرآن مجید به کار نرفته و کاربرد آن کاملاً لغوی، نجومی و ادبی است.
در مجموع، شناخت این واژه به درک بهتر تعابیر خاقانی و دیگر شاعران سبک آذربایجانی کمک میکند. امروزه این کلمه بیشتر در طرح سؤالات مسابقات و جدولهای کلمات متقاطع به عنوان معادل «اوج گرما» یا «بخار زمین» مورد توجه قرار میگیرد.