معنی
واژه جرم در زبان فارسی دارای دو قلمرو معنایی کاملاً متمایز است: در وجه اول که ریشه حقوقی و اخلاقی دارد، به معنای خطا، بزه و هرگونه اقدام خلافی است که قانون یا شرع برای آن مجازات تعیین کرده باشد. در وجه دوم که کاربرد علمی، فیزیکی و مادی دارد، به معنای پیکر، جثه، مایه و توده مادی اشیاء یا اجرام آسمانی است.
یعنی چه
در اصطلاح عامیانه و حقوقی، جرم یعنی شکستن مرزهای قانونی و انجام دادن کاری که به دیگران یا جامعه آسیب میرساند. در اصطلاح فیزیکی و فلسفی نیز یعنی هر آنچه که دارای ابعاد، وزن و نمود مادی در جهان هستی باشد.
مترادف
این واژه بسته به متن، مترادفهای متعددی دارد؛ در فضای دادگاه و اخلاق با واژههایی چون بزه و جنایت همردیف است و در فضای نجوم و فیزیک با جسم و کالبد مترادف میشود.
متضاد
نقطه مقابل جرم در مفهوم اول، طاعت، ثواب و پاکی از گناه است. در مفهوم فیزیکی و فلسفی نیز امور غیرمادی مانند روح و مجردات، متضاد آن به شمار میروند.
هم خانواده
واژگان مشتق از ریشه عربی شامل مجرم (خطاکار) و جریمه هستند. در زبان فارسی نیز ترکیباتی مادی مانند جرمگیر یا جرمزدایی از دندان و سطوح بر پایه آن ساخته شده است.
ریشه
در معنای گناه، از ریشه عربی «جَ رَ مَ» به معنای بریدن و چیدن میوه گرفته شده که مجازاً به بریدن از حق و قانون اطلاق میشود. در معنای جسم، ریشه در زبان پارسی میانه (پهلوی) و واژه gromak دارد که به معنای مایه و توده مادی است.
جمله سازی
در جدول
در جداول شرح در متن، اگر سوال مربوط به گناه، بزه یا ماده و توده فیزیکی باشد، کلمه سه حرفی «جرم» یک پاسخ دقیق و کلیدی است.
به انگلیسی
برای برگردان این واژه به زبان انگلیسی باید به کاربرد آن دقت کرد؛ در متون قضایی از کلمات Crime و Offense استفاده میشود، در حالی که در فیزیک، برای بیان مقدار ماده کلمه Mass به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل جرم
واژه «جرم» یکی از کلمات جالب توجه در زبان فارسی است که دو خاستگاه زبانی و معنایی کاملاً مستقل را در خود جای داده است. از یک سو، این واژه با ریشه عربی خود وارد ادبیات حقوقی، فقهی و اجتماعی ما شده و به هرگونه رفتار خلاف قانون، بزهکاری و گناه اشاره دارد؛ مفهومی که در متون دینی و قرآن کریم نیز به وفور در قالب مشتقاتی چون «مجرم» به چشم میخورد و نمادهایی چون ترازو یا دستبند مظهر آن هستند.
از سوی دیگر، این واژه ریشهای اصیل در زبان پهلوی دارد و در حوزه علوم طبیعی، نجوم و فیزیک به کار میرود. در این قلمرو، جرم به معنای کالبد، جسم و توده مادی است و در علم فیزیک مدرن، به عنوان معیاری برای سنجش مقدار ماده تشکیلدهنده اجسام شناخته میشود که آن را با نماد ریاضی $m$ نشان میدهند. شناخت دقیق این دو بعد معنایی به درک بهتر متون کلاسیک و علمی کمک شایانی میکند.