یعنی چه
واژه مُثَمَّن دو کاربرد اصلی دارد: یکی در هندسه و ادبیات به معنای هشتگوشه، هشتضلعی یا چیزی که از هشت جزء تشکیل شده باشد؛ و دیگری در فقه و حقوق به معنای کالای فروختهشده یا مبیع که در برابر ثَمَن (قیمت) قرار میگیرد.
تلفظ
این کلمه به صورت مُثَمَّن تلفظ میشود که مِم اول دارای ضمه، ث دارای فتحه، مِ دوم دارای تشدید و فتحه، و نون ساکن است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «هشتضلعی»، «هشتگوشه» یا «کالای فروختهشده در فقه» به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به متن کاربرد، در حوزه هندسه از واژه Octagonal و در مباحث اقتصادی و حقوقی از عباراتی نظیر Purchased item یا Good استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در خود زبان عربی نیز به همین صورت با دو کاربرد هندسی (هشتتایی) و حقوقی (مبیع) به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن در بخش هندسی «هشتضلعی»، «هشتبر» و «هشتگوشه» است و در بخش بازرگانی و مبادلات، میتوان آن را «کالا» یا «خواستهٔ فروختهشده» نامید.
در قرآن
عین کلمهٔ «مُثَمَّن» با این رسمالخط در قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما ریشهٔ آن یعنی «ثَمَن» (به معنی بها و قیمت) در آیاتی نظیر «بِثَمَنٍ بَخْسٍ» (بهای اندک) در سوره یوسف و همچنین عدد «ثَمَانِیَة» (هشت) بارها در آیات مختلف آمده است.
نماد چیست
مُثَمَّن در معماری اسلامی-ایرانی نماد ساختار «هشتبهشت» و نقطه انتقال زمین (مربع) به آسمان (گنبد مدور) است. در ادبیات و عروض نیز بحر مثمن نشاندهنده کاملترین و بلندترین شکل وزنی شعر (دارای ۸ بخش یا رکن) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مثمن
واژه مُثَمَّن یک اسم مفعول از ریشه عربی «ث م ن» است که در زبان فارسی کاربردهای تخصصی و ارزشمندی دارد. این کلمه در دو قلمرو کاملاً مجزا یعنی هندسه/ادبیات و فقه/حقوق به کار میرود؛ در قلمرو اول معنای هشتگوشه، هشتضلعی یا شعر هشترکنی را افاده میکند و در قلمرو دوم نشاندهنده کالا یا مبیعی است که در یک معامله در برابر ثمن (پول) به خریدار واگذار میشود.
در فرهنگ و معماری اصیل ایرانی، هشتضلعی یا همان مثمن جایگاه نمادین ویژهای دارد و به عنوان واسطهای برای پیوند دادن بناهای چهارگوشه به گنبدهای آسمانی استفاده میشده است. شناخت دقیق تفکیک معنایی این واژه مانع از آمیختگی مباحث هندسی با مفاهیم حقوقی و فقهی در متون کهن میشود.