یعنی چه
خار ترنجبین در اصل به گیاه خارشتر اشاره دارد؛ درختچهای خاردار، چندساله و خودرو که در مناطق بیابانی و نمکزارها میروید. علت این نامگذاری آن است که در برخی مناطق، نوعی ماده قندیِ شیرین و صمغمانند به نام ترنجبین (به شکل شبنم منجمد) بر اثر فعالیت حشرهای خاص روی شاخ و برگهای این خار تولید میشود.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «خار» و «تَرَنجَبین» تشکیل شده است که به صورت اضافهٔ بیانی یا وصفی به یکدیگر متصل میشوند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً «خار ترنجبین» با ۱۰ حرف است. همچنین ممکن است با نامهای مترادفی چون خارشتر یا اشترخار نیز آمده باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این گیاه از واژه Camelthorn (به معنی خارِ شتر) یا Persian Manna Plant (گیاه منّ پارسی) استفاده میشود.
به عربی
در متون طب سنتی و زبان عربی، به این بوته «الحاج» یا «العاقول» میگویند که معادل دقیق خارشتر است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی معادل دقیق واحدی برای ترکیب خار ترنجبین وجود ندارد، اما به خودِ گیاه خارشتر «Deve dikeni» (خارِ شتر) میگویند.
به فارسی
واژهٔ «ترنجبین» در اصل معرب (عربیشده) کلمهٔ فارسی کهن «تَرانگبین» است؛ ترکیبی از «تَر» (تازه و مرطوب) + «انگبین» (عسل یا شهد شیرین) که روی هم رفته معنی «عسل تازه و مرطوب» را میدهد.
نماد چیست
خار ترنجبین به دلیل داشتن ریشههای بسیار عمیق که در اعماق کویر به دنبال آب میگردند، نماد قناعت و سازگاری با شرایط سخت است. همچنین به عنوان نماد برکت و خیر پنهان شناخته میشود؛ چرا که از دل خاری تیز و خشن، شهدی شیرین و مصلح بیرون میآید.
جمعبندی و توضیح کامل خار ترنجبین
خار ترنجبین ترکیب توصیفی زیبایی در فرهنگ واژگان فارسی و طب سنتی است که مستقیماً به بوتهٔ خارشتر اشاره دارد. این گیاه سختکوش و بیابانی، در شرایط آبوهوایی خاص و به واسطه فعالیت نوعی حشره، صمغی شیرین و گرانبها به نام ترنجبین تولید میکند. واژه ترنجبین خود ریشه در زبان پهلوی و فارسی کهن دارد و تغییریافتهٔ کلمه «ترانگبین» به معنای عسل تازه است.
اگرچه عبارت «خار ترنجبین» در متن قرآن کریم نیامده است، مفسران و حکیمان کهن دو واژهٔ قرآنی را با آن مرتبط میدانند؛ یکی واژه «ضریع» (به معنی خار خشکی که طعام دوزخیان است و شتر هم آن را نمیخورد) و دیگری واژه «مَنّ» (شهد و برکت آسمانی فرستادهشده برای بنیاسرائیل) که ترنجبین را نمونهای زمینی از آن منّ الهی میدانستهاند.