معنی
واژه ضجر در اصل به حالت دلتنگی، اضطراب و آشفتگی درونی گفته میشود که انسان به دلیل اندوه شدید، خستگی روحی یا فشارهای بیرونی به آن دچار میگردد. این حالت با احساس خفگی، ملال و به ستوه آمدن از سختیها همراه است.
یعنی چه
وقتی کسی دچار ضجر میشود، یعنی صبر و شکیبایی خود را در برابر مشکلات یا غم از دست داده و دچار بیتابی شدید و شکایت درونی شده است. این اصطلاح حالت روحیِ فردی را توصیف میکند که سینه او از غصه تنگ شده باشد.
مترادف
این کلمات همگی نشاندهنده نبود آرامش، دلزدگی و ناراحتی شدید روحی هستند که با مفهوم ضجر همپوشانی دارند.
متضاد
حالات مربوط به بردباری، فراخی سینه در برابر مشکلات و آرامش درونی، نقطه مقابل حالت ضجر به شمار میروند.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه سه حرفی (ض ج ر) اشتقاق یافتهاند و مفاهیمی مانند دلتنگ شدن، به ستوه آوردن و آزرده شدن را افاده میکنند.
ریشه
این واژه ریشه در زبان عربی کلاسیک دارد. معنای بنیادی آن در زبان مبدأ، تنگ شدن دل، ناراحتی شدید، بیتابی و گلایه کردن از شرایط سخت است که با همین بار معنایی به ادبیات فارسی راه یافته است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طراح پرسشهایی مانند «بیقراری»، «تنگدلی» یا «ملال و بیتابی» را مطرح کند و یک کلمه ۳ حرفی بخواهد، واژه «ضجر» یک پاسخ دقیق و کلیدی است.
به انگلیسی
با توجه به بافت متن، میتوان از واژههای متفاوتی در انگلیسی استفاده کرد که هر کدام بخشی از بار روانی ضجر را منتقل میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل ضجر
واژه «ضجر» از واژگان کهن و اصیل عربی است که به زبان و ادبیات فارسی وارد شده است. این واژه حالتی روحی و روانی را توصیف میکند که در آن فرد بر اثر هجوم غم، اندوه، فراق یا فشارهای سنگین زندگی، دچار بیقراری، دلتنگی مفرط و تنگدلی میشود. در واقع ضجر زمانی رخ میدهد که ظرفیت صبوری شخص لبریز شده و او از وضعیت موجود به ستوه آمده باشد.
باید توجه داشت که این کلمه در زبان فارسی بیشتر کاربرد ادبی و نوشتاری دارد و نباید آن را با کلمه «زجر» (به معنی شکنجه، آزار و منع کردن) اشتباه گرفت؛ چرا که هم از نظر ریشه لغوی و هم املای ساختاری کاملاً با یکدیگر متفاوت هستند. ضجر بازتابدهنده یک واکنش انفعالی و درونی به سختیهاست، در حالی که زجر معمولاً جنبه بیرونی و عملی دارد.
اگرچه خود واژه ضجر یا مشتقات مستقیم آن در متن قرآن کریم نیامده است، اما مفهوم روانشناختی آن در قالب عباراتی همچون «ضیق صدر» (تنگی سینه و دل) و «حَرَج» (تنگنا و فشار روحی) به فراوانی در آیات الهی مورد اشاره قرار گرفته است که نشاندهنده عمق اندیشه پشت این واژه در تبیین احوالات انسان است.