یعنی چه
سیاره در لغت به معنای بسیار راه رونده، متحرک و جابجا شونده است. در نجوم قدیم و جدید به جرمی آسمانی اطلاق میشود که به دور یک ستاره (مانند خورشید) در گردش است و از خود نور مستقلی ندارد. همچنین در زبان و متون کهن فارسی و عربی، این واژه به معنای کاروان یا قافلهای از مسافران در حال حرکت نیز به کار رفته است.
هم خانواده
این واژه از ریشه عربی «س - ی - ر» مشتق شده و کلماتی که با آن همریشه هستند همگی مفهوم حرکت و رفتن را در خود دارند.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ اصلی برای این مفهوم واژه ۵ حرفی «سیاره» است. واژههای جایگزین و مشابه دیگر شامل کوکب، اختر و اباختر هستند.
به انگلیسی
واژه انگلیسی Planet از ریشه یونانی planētes به معنای سرگردان یا رونده گرفته شده است.
به عربی
در زبان عربی علمی و مدرن برای جرم آسمانی از «کوکب» یا «سیارة» استفاده میشود؛ هرچند در کاربرد روزمره، سیارة بیشتر به معنی خودرو است.
به فارسی
معادلهای اصیل و کهن این واژه در زبان فارسی شامل «اباختر» (در متون پهلوی و زرتشتی کهن)، «اخترِ گردان»، «ستارهٔ سیار» و «هرپاسب» (در فرهنگهای کهن فارسی) است.
نماد چیست
در فرهنگ، اسطورهشناسی و ادبیات کهن فارسی (مانند اشعار نظامی و خاقانی)، سیارات یا همان «هفت سیاره» نماد گردش روزگار، تغییر و دگرگونی مداوم، سرگردانی، سفر، طالع و بازیهای چرخ فلک و تقدیر بودهاند. در علم مدرن نیز نماد یک دنیای مستقل در مدار یک ستاره است.
جمعبندی و توضیح کامل سیاره
واژه «سیاره» صیغه مبالغه از ریشه «سیر» است که در اصل به معنای بسیار رونده و پویا میباشد. این کلمه در متون کهن و حتی در قرآن کریم (سوره یوسف) به معنای کاروان و قافله مسافران به کار رفته است، اما در اصطلاح نجومی به اجرام آسمانی بزرگی گفته میشود که در مداری مشخص به دور یک ستاره میگردند و برخلاف ستارهها، از خود نوری ندارند و نور ستاره مادر را بازتاب میدهند.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، سیارات جایگاه ویژهای داشتهاند و در نجوم قدیم با نام «ثوابت و سیارات» تفکیک میشدند. شاعران بزرگ تاریخ ما بارها از هفت سیاره برای اشاره به سرنوشت، دگرگونیهای جهان و گذار زمان یاد کردهاند. امروزه در زبان فارسی سره، واژه «اباختر» معادل اصیل آن محسوب میشود، هرچند واژه واژهگزینی شده علمی مدرن همان سیاره است.
از منظر واژهشناسی، این کلمه نمونه جذابی از انتقال معنایی از یک مفهوم ملموس اجتماعی (کاروان در حال حرکت) به یک مفهوم علمی و نجومی (جرم آسمانی در حال حرکت) است که معادلهای آن در زبانهای انگلیسی و ترکی نیز دقیقاً همین مفهوم گشتن و سرگردانی را در ریشه خود دارند.